Het is vrijwel onmogelijk om op basis van uitsluitend foto's een betrouwbaar oordeel te vellen over de doodsoorzaak van Jeffrey Epstein. Dat stelt Dingeman Rijken, deskundige forensische pathologie bij het Nederlands Forensisch Instituut (NFI), in reactie op de publicatie van het autopsierapport van de in 2019 overleden Amerikaanse zedendelinquent. Volgens NOS kwam Rijken tot dit oordeel nadat forensisch wetenschapper Michael Freeman, verbonden aan de Universiteit Maastricht, het dossier met sectiefoto's wereldwijd online zette.
Epstein werd in augustus 2019 dood aangetroffen in zijn cel in New York, waar hij in voorlopige hechtenis zat in verband met een strafrechtelijk onderzoek naar mensenhandel en seksueel misbruik van minderjarige meisjes. Uit de Amerikaanse lijkschouwing en aanvullend bewijsmateriaal bleek volgens de autoriteiten dat hij zichzelf had opgehangen. Freeman, universitair hoofddocent Epidemiologie in Maastricht, betwist die conclusie en stelt dat Epstein om het leven is gebracht, zo meldt Headliner. Hij publiceerde de foto's en documenten met de mededeling dat het tijd wordt dat mensen hun eigen conclusies kunnen trekken.
Hoe verloopt een forensisch onderzoek naar een verhanging?
Rijken, die vanuit zijn functie bij het NFI doodsoorzaken onderzoekt en vaststelt of er sprake is van een misdrijf, schetst de methodologie die bij een vermoedelijke verhanging gebruikelijk is. Een onderzoek begint volgens hem met informatie over de omstandigheden: wat is er gebeurd, wie heeft de overledene aangetroffen en was de persoon suïcidaal.
Daarna volgt een onderzoek ter plaatse. Rijken noemt de afmetingen van de ruimte, mogelijke ophangingspunten en de vorm van de strop als vaste onderdelen van die fase. Pas daarna wordt het lichaam zelf onderzocht.
Bij dat lichamelijk onderzoek is een van de centrale vragen of de overledene nog leefde tijdens het verhangen. Rijken wijst op specifieke aanwijzingen waar pathologen op letten, zoals bepaalde bloeduitstortingen in de hals en een speekselspoor vanuit neus of mond. Dat spoor ontstaat doorgaans alleen wanneer de hartslag nog niet is gestopt tijdens de ophanging.
Wat valt te zeggen over de foto's van Epstein?
Rijken bekeek de door Amerikaanse onderzoekers gemaakte foto's van de verwondingen aan Epsteins hals. Op een van de beelden ziet hij een beschadiging door het snoer, met daaromheen oppervlakkige huidbeschadigingen.
Die oppervlakkige beschadigingen kunnen volgens de patholoog verschillende oorzaken hebben. Een mogelijkheid is dat iemand achter Epstein stond en de strop omhoog is geschoven. Een andere verklaring is dat de strop tijdens de verhanging is verplaatst. Een eenduidige conclusie kan Rijken daaruit niet afleiden.
Behalve dan dat er beweging is geweest.
Bij een tweede foto, waarop de linkerkant van de hals zichtbaar is, signaleert Rijken een ander probleem. Het snoerspoor is daar nauwelijks te onderscheiden, terwijl de hals vrij veel huidplooien vertoont. In die plooien kan wellicht relevante informatie over verwondingen schuilen. In de forensische praktijk worden huidplooien in zulke gevallen glad gestreken voordat een foto wordt gemaakt, maar dat is bij Epstein niet gebeurd.
Waarom is fysiek onderzoek van een lichaam te verkiezen boven foto's?
De voorkeur van het NFI gaat uit naar eigen onderzoek van het lichaam zelf, verklaart Rijken. Bij fysiek onderzoek kan de onderzoeker de huid betasten en het hoofd en lichaam bewegen, wat een aanzienlijk vollediger beeld oplevert dan een tweedimensionale foto.
Rijken kan niet beoordelen of de vastlegging in Epsteins autopsierapport voldoende was voor een degelijke herbeoordeling. Hij weet evenmin op welke informatie Freeman zijn conclusie heeft gebaseerd. Beoordeelt hij puur de foto's, dan is dat volgens de NFI-deskundige onvoldoende.
Als ik puur alleen naar de foto's kijk, heb ik hier nog echt veel te weinig.
Verschillen tussen de Amerikaanse en Nederlandse praktijk
De publicatie van het autopsiedossier illustreert een institutioneel verschil tussen beide landen. In Nederland komen openbaar gemaakte autopsierapporten in feite niet voor.
Nabestaanden kunnen de rapporten wel inzien, maar worden in principe niet in handen gekregen, aldus Rijken. In de Verenigde Staten is dat anders. Rijken zegt er vaker sectiefoto's in de publieke ruimte te hebben gezien.
De kwestie speelt tegen een achtergrond van aanhoudende complottheorieën rond Epsteins dood. Epstein onderhield contacten met tal van bekende persoonlijkheden die mogelijk, net als hij, jonge vrouwen seksueel hebben misbruikt. Een aanzienlijk deel van het publiek vermoedt dat Epstein uit de weg is geruimd om hem tot zwijgen te brengen. Freeman, die het rapport via Epsteins broer verkreeg, sluit zich bij die leeswijze aan en stelt dat het om een moord ging, zo berichtte ZLV naar aanleiding van een interview van de Maastrichtse wetenschapper met The New York Times.
Voor een gedegen herbeoordeling van de doodsoorzaak geldt volgens het NFI een duidelijke methodologische norm: alle beschikbare informatie over de vindplaats, de omstandigheden en het lichaam zelf moet worden meegewogen. Op basis van het nu gepubliceerde fotomateriaal alleen kan die norm niet worden gehaald, concludeert Rijken. Het definitieve oordeel over wat er in de cel in New York is gebeurd, laat zich op afstand en zonder lichamelijk onderzoek daarom niet verantwoord vellen.
Veelgestelde vragen
Kun je op basis van foto's een doodsoorzaak vaststellen?
Volgens NFI-deskundige Dingeman Rijken is dat vrij lastig. Fysiek onderzoek van het lichaam levert aanzienlijk meer informatie op, omdat de onderzoeker de huid kan betasten en het lichaam kan bewegen.
Waarom is het autopsierapport van Epstein gepubliceerd?
Forensisch wetenschapper Michael Freeman, verbonden aan de Universiteit Maastricht, betwist de officiële conclusie van zelfmoord en zette het dossier online zodat mensen zelf conclusies kunnen trekken. Hij kreeg het rapport via Epsteins broer.
Wat is de officiële doodsoorzaak van Jeffrey Epstein?
Uit de Amerikaanse lijkschouwing en ander bewijsmateriaal bleek volgens de autoriteiten dat Epstein zichzelf in augustus 2019 in zijn cel in New York heeft opgehangen. Freeman stelt dat het om een moord ging.
