Den Haag beschikte rond 1950 over ongeveer 25 bioscopen, bezochten internationale filmsterren regelmatig de Hofstad en ontstond er al in 1919 mogelijk een van de vroegste filmarchieven ter wereld. Deze vergeten geschiedenis is deze week vastgelegd in het boek 'Film in Den Haag' van auteurs Leendert de Jong en Elisa Mutsaers, meldt NOS.
Het boek, dat ruim 130 jaar Haagse filmgeschiedenis bestrijkt, toont volgens de auteurs een stad die aan de basis stond van de Nederlandse filmindustrie. Die rol is bij het grote publiek grotendeels onbekend geraakt.
Hollywood in Hotel Des Indes
Toen filmsterren Mary Pickford en Douglas Fairbanks in 1920 op huwelijksreis naar Den Haag kwamen, stonden er slechts enkele belangstellenden bij hun auto voor Hotel Des Indes. Veel Hagenaars wisten niet wie de Amerikanen waren. 'Voor het Haagse publiek was het allemaal nog wat onwennig', aldus De Jong.
Dat veranderde snel. In de jaren twintig en dertig bezochten veel internationale sterren de stad, die in het Interbellum nog als chique gold. Filmsterren logeerden in Hotel Des Indes, het Palace Hotel of het Kurhaus, waar tevens filmbals plaatsvonden met gasten uit onder meer de Franse en Duitse filmwereld.
De functie van Den Haag als regeringsstad en stad van Vrede en Recht gaf de filmwereld extra aanleiding om daar bijeen te komen. 'Als de filmsterren kwamen, kwam de minister-president er ook bij. De koningin kwam er vaak bij. En het corps diplomatique, omdat hier alle ambassades zaten', legt De Jong uit.
Ook na de Tweede Wereldoorlog bleven koninklijke filmvertoningen bestaan. Koningin Juliana bezocht de bioscoop Metropole voor een vertoning van een UNICEF-film van de Amerikaanse acteur Danny Kaye.
Waar vond de eerste filmvoorstelling plaats?
De filmgeschiedenis van Den Haag begint in 1896. Lange tijd werd aangenomen dat op 9 juni van dat jaar in het Kurhaus de allereerste filmvoorstelling van Nederland plaatsvond. Dat klopt volgens het onderzoek van de auteurs niet: Amsterdam was twee maanden eerder aan de beurt.
Ook binnen Den Haag was het Kurhaus niet de eerste locatie. 'Die eerste filmvoorstelling in Den Haag was ook niet in het Kurhaus, maar twee weken daarvoor in het Moorse paleis van de Haagse dierentuin', zegt Mutsaers. Rnonline wijst erop dat de Haagse filmgeschiedenis daarmee begon op een geheel andere plek dan lang is gedacht.
Pioniers en studiocomplex Filmstad
In de decennia daarna vestigden zich belangrijke filmpioniers in de stad. Willy Mullens liet een bioscoop bouwen in de Kettingstraat. Filmondernemer Loet Barnstijn hield zich bezig met het vertonen, distribueren en produceren van films. In 1935 opende hij Filmstad, een studiocomplex op de grens met Wassenaar. De Tweede Wereldoorlog maakte daar een einde aan.
De invloed van de stad reikte verder dan de bioscoopzalen alleen. Al in 1919 werd in Den Haag een filmarchief ingericht, volgens de auteurs mogelijk een van de vroegste ter wereld. Ontwerper Herman Rosse, die werkte aan het interieur van het Vredespaleis, belandde later in Hollywood en won daar in 1930 een Oscar voor de decors van 'The King of Jazz', een vroege geluids- en kleurenfilm.
Bioscopen in elke wijk
Het hoogtepunt van de Haagse bioscoopsector lag in de jaren vijftig. De stad telde toen circa 25 bioscopen, meestal met één zaal. Grote premièretheaters als Asta, City en Apollo stonden naast kleinere buurtbioscopen zoals Olympia op het Prins Hendrikplein en Rembrandt op het Lorentzplein.
In die buurtbioscopen wisselden films snel, omdat het publiek elke week iets anders wilde zien. 'Het werd maar heel zelden in die buurtbioscopen geprolongeerd, omdat die mensen elke week weer wat anders wilden kijken', aldus Mutsaers.
De gebouwen zelf waren eveneens opvallend. Bioscopen kregen luxueuze interieurs met fluweel, glas-in-lood en goudkleurige details. Een bezoek was destijds betaalbaar, juist daarom moest het een bijzondere ervaring zijn. 'Het was niet duur om naar de bioscoop te gaan', aldus Mutsaers.
Weinig filmpaleizen bewaard gebleven
Van de voormalige filmpaleizen is nauwelijks iets over. Volgens De Jong is de vroegere Cineac, tegenwoordig Pathé Buitenhof, de enige oorspronkelijke locatie die nog als bioscoop functioneert. Veel andere panden zijn gesloopt of verbouwd. Hedendaagse bioscopen beschikken wel over meerdere zalen, waardoor een kleiner aantal gebouwen niet automatisch minder filmdoeken betekent.
Voor het boek putten de auteurs vooral uit het archief van Filmhuis Den Haag, een verzameling krantenknipsels, foto's en documenten die filmjournalist Piet van der Ham vanaf ongeveer 1930 aanlegde. 'Het is een fantastisch archief', zegt Mutsaers. 'Heel veel mensen weten het niet.'
De auteurs willen die verborgen geschiedenis zichtbaar maken, inclusief Haagse filmopnames en de Internationale Filmweek van 1957, waarbij filmsterren, politici en diplomaten samenkwamen. Volgens Drimble leest het boek als een film zelf.
De stad huisvest nog wel het Movies that Matter Festival, maar de grote rol die Den Haag ooit in de Nederlandse filmgeschiedenis speelde, is volgens De Jong bij velen onbekend. 'Heel veel mensen vroegen: hoezo? Wat had film dan in Den Haag? Nou, ongelooflijk veel.'
