Huisarts Jan Henk Dubbink signaleert dat de 140 duizend ontheemde Oekraïners in Nederland geen landelijke huisartsenzorg hebben, terwijl asielzoekers die wel hebben. In een opiniestuk in de Volkskrant van 12 november 2026 schrijft hij dat gemeenten de zorg ieder op hun eigen manier regelen, met gevaarlijke vertragingen tot gevolg.
Dubbink werkt als huisarts en arts internationale gezondheidszorg, onder meer op opvanglocaties voor ontheemden. Zijn beschrijving is geen verwijt aan gemeenten, schrijft hij, maar een oproep aan Den Haag om na bijna vijf jaar opvang te komen met een landelijke visie op huisartsenzorg voor deze groep.
Wat gaat er mis in de praktijk?
Op de dagen dat Dubbink niet aanwezig is, melden ontheemden met medische klachten zich bij beveiligers en locatiemanagers. Zij zijn daar niet voor opgeleid, hebben geen toegang tot medische dossiers en moeten vervolgens zelf inschatten of er spoed is.
Dubbink beschrijft concrete gevallen uit zijn spreekkamer. Een oudere man met vijf dagen benauwdheid bleek een longontsteking te hebben; hij wilde de beveiliger niet lastig vallen. Een week eerder zag Dubbink een vrouw die al twee dagen een hartinfarct doormaakte zonder dat er een ambulance was gebeld.
Het AGB-codeprobleem
De kern van het probleem is administratief. Een gemeente die belast is met de zorg voor ontheemde Oekraïners is geen zorginstelling en beschikt daardoor niet over een zogeheten AGB-code. Die code is nodig voor verwijzingen, laboratoriumonderzoek, beeldvorming, terugkoppeling uit het ziekenhuis en declaraties.
Zelfs de tolkentelefoon in de zorg, in opzet gratis voor ontheemden, werkt in de praktijk alleen met zo'n code. Zonder code ontvangt de gemeente alsnog de rekening, waardoor de tolkentelefoon te weinig wordt gebruikt. Het RMO, de 'zorgverzekeraar' voor Oekraïense vluchtelingen, bemiddelt bovendien niet, anders dan een reguliere zorgverzekeraar.
Dubbink noemt ook praktische gevolgen. Een ziekenhuis stuurde een patiënt een brief dat vanwege de taalbarrière geen zorg geleverd kon worden. Dat mag niet, maar de verantwoordelijkheid komt vervolgens bij de patiënt en zorgverlener te liggen.
Elke gemeente een eigen aanpak
Sommige gemeenten slagen erin ontheemden onder te brengen bij een vaste huisartsenpraktijk. Dan is de toegang tot zorg goed gewaarborgd, net als voor andere Nederlanders. Waar dat niet lukt, zo herkent ook het Loket Ontheemden Oekraïne Psychosociale Hulp (LOOP), regelen gemeenten de huisartsenzorg zelf, maar ieder op een eigen manier.
Sommige gemeenten regelen zelf een huisartseninformatiesysteem (HIS), andere vragen een praktijk om coulance met een gedeelde AGB-code, weer andere werken met inschrijflijsten. Zonder triage kan een knieklacht volgens Dubbink echter eerder aan de beurt zijn dan een hartklacht. Waar geen HIS is, staan medische dossiers in Word, OneDrive of Excel op een laptop.
Het naslagwerk van de landelijke overheid voor gemeenten telt 51 pagina's, waarvan slechts twee zinnen over huisartsenzorg gaan. Gemeenten hebben bovendien geen ervaring met het organiseren van huisartsenzorg en lopen regionaal tegen volle praktijken aan. In Overijssel, waar Dubbink werkt, heeft driekwart van de huisartsenpraktijken een patiëntenstop.
Waarom werkt het voor asielzoekers wel?
In de asielzoekerszorg regelt de instantie GZA de intake, de continuïteit van zorg en de samenwerking met het ziekenhuis. Er is een AGB-code, een landelijk HIS en kosteloze tolken. Een praktijklijn is dag en nacht bereikbaar, met triagisten die gekoppeld zijn aan een tolkendienst en kunnen meekijken in het landelijke medisch dossier.
Voor Oekraïense ontheemden bestaat zoiets niet. Dubbink schrijft dat er Oekraïners met een ongeneeslijke ziekte asiel hebben aangevraagd, omdat zij als asielzoeker betere toegang tot en continuïteit van zorg hebben. Dat zou volgens hem niet nodig moeten zijn.
Wat betekent dit voor gemeenten?
De signalen over de toegang tot zorg voor Oekraïners stapelen zich op. Ook migranten die langer in Nederland verblijven worstelen met de werking van de Nederlandse gezondheidszorg; de Reuma Patiënten Vereniging Arnhem signaleerde onlangs dat de zorg bij veel migranten een slecht imago heeft en dat zij de Nederlandse eerste lijn niet begrijpen. Gemeenten zoals Bronckhorst proberen ontheemden via voorlichting wegwijs te maken in het Nederlandse zorgstelsel, van kraamzorg tot huisarts.
De druk op gemeenten blijft groot. Het Rijksoverheid presenteerde in september 2026 plannen voor het geval de Europese Richtlijn Tijdelijke Bescherming stopt, met opties als vrijwillige terugkeer of een transitiedocument. Zolang de oorlog duurt en er nieuwe ontheemden blijven arrivereren, blijft de opvang noodzakelijk.
Dubbink wijst erop dat van de 140 duizend ontheemden die werken, naar school gaan en Nederlands leren, sommigen chronisch ziek worden of palliatieve zorg, anticonceptie of een nieuwe heup nodig hebben. Continuïteit en uniformiteit van huisartsenzorg zijn volgens hem de hoeksteen van een effectief en doelmatig zorgsysteem. Om dat te bereiken, zo concludeert hij, zou een ontheemde geen asielzoeker hoeven te worden.
FAQ
Waarom hebben ontheemde Oekraïners geen vaste huisartsenzorg?
Gemeenten zijn geen zorginstellingen en hebben geen AGB-code, die nodig is voor verwijzingen, declaraties en laboratoriumonderzoek. Zonder die code functioneert de verwijzingsketen niet, schrijft huisarts Jan Henk Dubbink in de Volkskrant.
Hoeveel ontheemde Oekraïners verblijven er in Nederland?
Naar schatting 140 duizend ontheemde Oekraïners verblijven in Nederland, aldus Dubbink. Zij vallen onder de tijdelijke opvangregeling die de Europese Richtlijn Tijdelijke Bescherming mogelijk maakt.
Waarom werkt de zorg voor asielzoekers wel goed?
De instantie GZA regelt daar de intake, continuïteit van zorg en samenwerking met ziekenhuizen, met een AGB-code, een landelijk informatiesysteem en kosteloze tolken. Voor ontheemde Oekraïners ontbreekt een vergelijkbare landelijke regeling.