Het schilderij 'Duingezicht met treintje' van Jan Mankes komt op 18 november onder de hamer bij een veiling in Den Haag. Dat meldt NOS. Het doek hing meer dan tien jaar in bruikleen in Museum Belvédère in Oranjewoud, maar de eigenaar heeft het bruikleen teruggetrokken en besloten het werk te verkopen.
Het werk dateert uit de Haagse periode van de schilder, een korte en zeldzame fase in zijn oeuvre. Museum Belvédère doet niet mee aan de veiling. Volgens directeur en conservator Han Steenbruggen is het schilderij geen topstuk en doet de instelling geen moeite om het te verwerven.
Wie was Jan Mankes?
Jan Mankes werd in 1889 geboren in Meppel en overleed in 1920 in Eerbeek aan tuberculose en de Spaanse griep. Hij werd slechts dertig jaar oud. Als schilder was hij veertien jaar actief, van 1906 tot en met 1920, onder meer gedurende twee periodes in het Friese dorp De Knipe. De tijd om een omvangrijk oeuvre op te bouwen had hij daardoor niet.
Die beperkte omvang verklaart waarom aanbiedingen op de veilingmarkt zeldzaam zijn. Elk jaar duiken volgens Steenbruggen wel enkele werken op, maar het merendeel bevindt zich inmiddels in vaste collecties.
“Zo af en toe komt dat nog wel voor. Elk jaar zie je toch wel weer dat er een werk of enkele werken op de markt komen. Het is natuurlijk niet heel veel meer onder de mensen, maar af en toe komt er zeker nog wel wat los.”
Waarom is 'Duingezicht met treintje' bijzonder?
Op de vraag wat het schilderij bijzonder maakt, houdt Steenbruggen het antwoord kort.
“Dat het van Jan Mankes is.”
Een tweede factor is de herkomst. Mankes verhuisde na zijn huwelijk met Anna Zernike naar Den Haag. Omdat hij daar ziek werd en vervolgens naar Eerbeek vertrok, heeft hij in die stad maar korte tijd gewerkt. Uit die periode stammen weinig schilderijen, waaronder dit duingezicht.
Waarom koopt Museum Belvédère het werk niet?
Museum Belvédère beschikt over een omvangrijke collectie Mankes, met daarin volgens Steenbruggen vele topstukken. Het museum richt zijn middelen liever op verwerving van werken die de collectie daadwerkelijk aanvullen.
“Ik beschouw het niet als een van de topstukken. We doen geen moeite om het te verwerven. We hebben heel veel schilderijen van Jan Mankes. Daar zitten vele topstukken bij.”
De conservator ziet de verkoop dan ook niet als een gemis. Het museum zet de kaarten op werken die er volgens hem echt toe doen. “Prima dat dit werk een andere weg vindt”, aldus Steenbruggen, die er vertrouwen in heeft dat het schilderij op 18 november zijn weg zal vinden.
Een buitenbeentje tussen de avant-garde
Mankes werkte in een periode waarin de avant-garde sterk in opkomst was, met kunstenaars als Piet Mondriaan. Steenbruggen noemt hem desondanks een buitenbeentje dat vasthield aan de traditie, en een van de weinigen die daarmee succesvol bleef. Dat maakt hem volgens de museumdirecteur bijzonder.
Zijn werk spreekt tot op heden een breed publiek aan. Een column in NRC beschrijft de kalmerende sneeuwlandschappen van Mankes in Belvédère als een toevluchtsoord in onrustige tijden. Steenbruggen duidt de stijl zelf als fijnzinnig: “Hij geeft een heel eigen invulling aan dat wat hij ziet. Het is fijn van toon, fijn van kleur, heel fijnzinnig geschilderd.”
De populariteit is niet nieuw. Mankes was al tijdens zijn leven geliefd bij kunstliefhebbers. De huidige belangstelling bereikt volgens Steenbruggen echter een historisch hoogtepunt.
“Ik denk zelfs dat we nu een hoogtepunt beleven. Ik denk dat de aandacht voor Mankes nooit groter is geweest.”
Een tentoonstelling vorig jaar, in samenwerking met Museum Arnhem, werd de bestbezochte expositie die Museum Belvédère ooit kende. Steenbruggen noemt zichzelf overigens ook liefhebber: “Zeer, want daarom maken we daar ook zoveel werk van. Ik ben zeker een fan.”
Andere Friese musea volgen de veiling
Museum Heerenveen heeft eveneens werk van Mankes in de collectie, maar was volgens NOS niet op de hoogte van de veiling. Ook het Fries Museum in Leeuwarden bezit schilderijen van de kunstenaar. Een woordvoerder kon nog niet zeggen of dat museum interesse heeft in 'Duingezicht met treintje'.
De veiling op 18 november in Den Haag bepaalt vervolgens waar het doek terechtkomt. Voor Museum Belvédère verandert er weinig: de collectie Mankes blijft intact, alleen de bruilleenplaats in Oranjewoud komt vrij.
Veelgestelde vragen
Wanneer wordt 'Duingezicht met treintje' geveild?
Het schilderij komt op 18 november onder de hamer bij een veiling in Den Haag.
Waarom is werk van Jan Mankes zeldzaam op de veilingmarkt?
Mankes overleed op dertigjarige leeftijd en was slechts veertien jaar actief als schilder. Hierdoor bleef zijn oeuvre beperkt en bevindt het merendeel zich in vaste collecties.
Koopt Museum Belvédère het schilderij terug?
Nee. Het museum beschikt al over veel topstukken van Mankes en ziet dit werk niet als aanvulling op de collectie, aldus conservator Han Steenbruggen.