VVD-leider Dilan Yesilgöz sprak deze week herhaaldelijk over een noodzakelijke fundamentele reset van de coalitie, zonder duidelijk te maken wat zij daarmee bedoelt. De term valt midden in een periode van spanningen binnen het minderheidskabinet van VVD, D66 en CDA, dat afhankelijk is van gedoogsteun van Pro onder Jesse Klaver.
Volgens NPO Radio 1 gebruikte Yesilgöz de opvallende term nadat D66 en CDA hadden aangegeven liever een coalitie met Pro te zien. De roep om een reset is daarmee in de eerste plaats een reactie op de verschuivende machtsverhoudingen in de Tweede Kamer.
Wat betekent de fundamentele reset volgens de VVD?
De inhoud blijft vooralsnog onduidelijk. VVD-fractievoorzitter Ruben Brekelmans zei woensdag dat een fundamentele reset sowieso nodig is, aldus De Gooi- en Eemlander. Volgens hem houdt een reset in dat er in ieder geval in de coalitie een heel fundamenteel gesprek plaatsvindt over hoe het verder moet.
„En wat daar vervolgens uitkomt, en wat dan de vervolgstappen zijn, dat moet blijken”, aldus Brekelmans. CDA-leider Henri Bontenbal zei voorafgaand aan het debat van woensdag dat een reset vooral een betere samenwerking in de coalitie mogelijk zou moeten maken.
Het commentaar van NRC noemde de term eerder een voorbeeld van politieke vaagheid: de VVD wil laten zien dat er iets moet veranderen, maar benoemt niet wat. Nieuws.nl berichtte dat Brekelmans woensdag in de Tweede Kamer de woorden van zijn partijleider herhaalde.
Spanningen binnen het minderheidskabinet
Het kabinet is een constructie waarin niemand volledig aan zijn trekken komt, schrijft NRC. De VVD regeert met partijen die haar en haar achterban niet liggen: D66 en CDA. Pro werd bij de formatie op voorhand uitgesloten als coalitiepartner.
De wederzijdse argwaan is merkbaar in de Kamer. Typerend was volgens de column het instemmende glimlachje waarmee Brekelmans woensdag luisterde naar Geert Wilders, die D66-fractievoorzitter Jan Paternotte aanviel. Wilders koestert een langdurige afkeer van D66, die in de loop der jaren tot een vast onderdeel van zijn retoriek is geworden.
Minister Eelco Heinen van Financiën trok zich tijdens het debat weinig aan van de woorden die enkele meters verderop werden uitgesproken en bleef chagrijnig op zijn laptop turen, aldus de auteur van de NRC-column.
Relatie tussen VVD en Pro volledig verstoord
De verhouding tussen de VVD en Pro is op dit moment onwerkbare geworden. Waar de argwaan jegens links binnen de VVD altijd al bestond, is die onder Yesilgöz volgens NRC veranderd in een fobie: links deugt niet, links is de grote vijand.
Klaver droeg daaraan zelf bij met triomfalistisch gedrag na resultaten die nadelig waren voor de VVD, zoals het snijden van taart en het openen van champagne. Verongelijktheid aan de ene kant, overmoed aan de andere kant: een combinatie die samenwerking op dit moment vrijwel onmogelijk maakt.
Toch was de relatie tussen VVD en linkse partijen in het verleden niet altijd slecht. Met de PvdA is vaker samengewerkt, met wisselende resultaten. Voor een werkbaar kabinet zou het nodig zijn dat Yesilgöz definitief vertrekt uit Den Haag en dat Klaver een toontje lager zingt, stelt de column.
Onrust binnen de VVD over het leiderschap
Binnen de VVD is onrust ontstaan over het leiderschap van Yesilgöz. Volgens NRC zijn er prominenten binnen de partij die beseffen dat doorgaan met Yesilgöz op den duur een vorm van politieke zelfdestructie zal blijken.
De fundamentele reset die Yesilgöz zelf voor ogen heeft, is volgens de column bovendien van een andere orde: zij wil een stap verder komen, van vicepremier naar premier. De term reset dient daarmee mogelijk vooral als middel om haar eigen positie te versterken.
Of die strategie slaagt, is de vraag. Zolang D66 en CDA bereid zijn met Pro te stemmen, zoals beide partijen hebben aangegeven, is de positie van Yesilgöz zwak. GeenStijl stelde dat D66 en CDA in dat geval inderdaad het plan van Pro steunen, waarmee de roep om een reset alleen maar harder klinkt.
Wat gebeurt er nu met de coalitie?
De komende weken moeten uitwijzen of de fundamentele reset leidt tot een herijkte samenwerking, een kabinetscrisis of een persoonlijke machtsstrijd binnen de VVD. Brekelmans liet woensdag open wat de vervolgstappen zijn. Bontenbal ziet de reset vooral als een middel om de samenwerking te verbeteren.
Vooralsnog is er één zekerheid: de term fundamentele reset is inmiddels gemeengoed in het Haagse debat, terwijl de inhoud ervan nog volledig in nevelen is gehuld. Dat is op zichzelf al een diagnose van de staat van het kabinet.
Veelgestelde vragen
Wat is de fundamentele reset van de coalitie?
Het is een term van VVD-leider Dilan Yesilgöz die zij deze week meerdere keren gebruikte. Volgens VVD-fractievoorzitter Ruben Brekelmans houdt het in dat er een fundamenteel gesprek in de coalitie plaatsvindt over hoe het verder moet.
Waarom spreekt de VVD over een reset?
De directe aanleiding is dat D66 en CDA hebben aangegeven liever een coalitie met Pro te zien. De VVD reageert daarop met de roep om een fundamentele herijking van de samenwerking.
Is de coalitie in gevaar?
Dat is nog niet duidelijk. De VVD, D66 en CDA vormen een minderheidskabinet dat steunt op gedoog van Pro. Zolang de partijen niet met elkaar in gesprek gaan over de inhoud van de reset, blijft de situatie onzeker.