Het kabinet trekt 1,3 miljard euro extra uit voor het afvangen en opslaan van CO2, meldt NOS. Het geld is vooral bestemd voor het Aramis-project, waarmee broeikasgassen uit Nederland, Duitsland en België onder de Noordzee moeten worden opgeslagen. Het eerste Nederlandse opslagproject, Porthos in Rotterdam, moet volgend jaar van start gaan maar kampt met technische vertraging.
De extra steun volgt op een constatering in het klimaatbeleid: de verduurzaming van de industrie verloopt trager dan nodig om de klimaatdoelen te halen. CO2-opvang wordt door wetenschappers als noodzakelijk beschouwd, zeker nu andere maatregelen achterblijven en de temperatuur op aarde sneller stijgt dan verwacht.
Porthos: eerste CO2-opslag onder de Noordzee
Het voormalige gasproductieplatform P18-A, twintig kilometer uit de kust van Rotterdam, wordt momenteel omgebouwd tot injectieplatform voor CO2. De eerste opslag stond oorspronkelijk eind dit jaar gepland, maar het project loopt door verschillende technische oorzaken vertraging op.
Een deel van de CO2 van onder meer de raffinaderijen van Shell en ExxonMobil wordt binnenkort afgevangen. De gassen gaan niet langer via schoorstenen de atmosfeer in, maar via een pijpleiding van dertig kilometer naar het uiterste puntje van de Maasvlakte. Daar wordt het gas in een compressorstation onder hoge druk in een onderzeese leiding naar het injectieplatform gepompt. De CO2 wordt vervolgens opgeslagen in een grotendeels leeg gasveld, 3,5 kilometer onder de zeebodem.
Porthos kan jaarlijks 2,5 megaton CO2 afvangen, ongeveer tien procent van de totale uitstoot in de Rotterdamse haven. Het grootste deel is afkomstig van de Shell-raffinaderij in Pernis, die daarmee de eigen uitstoot met twintig procent kan verminderen. De rest komt van ExxonMobil, Air Products en Air Liquide.
CCS: van omstreden naar noodzakelijk
De technologie staat bekend als CCS, de Engelse afkorting van Carbon Capture and Storage. De milieubeweging beschouwde het lange tijd als een dure overheidsmaatregel waarmee fossiele bedrijven echte verduurzaming konden uitstellen. Wetenschappers zien CO2-afvang inmiddels als noodzakelijke aanvulling op ander klimaatbeleid.
Porthos is niet het enige CCS-project in Europa. Kunstmestfabriek Yara in het Zeeuwse Sluiskil vangt al CO2 af, die per schip naar Noorwegen gaat en daar onder de zeebodem wordt opgeslagen. Daarnaast bestaan er een aantal kleinere commerciële initiatieven.
Aramis: opvolger met een financieringsprobleem
De aandacht van het kabinet verschuift nu naar Aramis, de grote opvolger van Porthos. Afvalverbrandingsinstallaties, Tata Steel, cementfabrieken en de chemische industrie zouden met dit project hun uitstoot kunnen beperken. De industrie is verantwoordelijk voor ongeveer een derde van de totale CO2-uitstoot in Nederland.
Ondanks de subsidieregelingen tonen bedrijven weinig animo voor deelname. Het gaat om enorme investeringen, waarvan de opbrengst onzeker is. Vorig jaar trokken Shell en TotalEnergies zich terug uit de bouw van de transportinfrastructuur. De kosten voor Aramis, dat een veel langere ondergrondse pijpleiding krijgt dan Porthos, moeten nu volledig worden opgebracht door de staatsbedrijven Energiebeheer Nederland (EBN) en Gasunie.
Met de extra subsidie van 1,3 miljard euro kan de bouw met minder deelnemers starten. Het verdienmodel is daarmee echter nog niet geregeld. Er moeten nog een aantal grote klanten instappen om volgend jaar een definitief investeringsbesluit te kunnen nemen. Die bedrijven moeten niet alleen deelnemen aan het project, maar ook zorgen dat hun CO2 daadwerkelijk wordt afgevangen en in Rotterdam aankomt, via pijpleidingen of schepen.
Waarom uitstoten goedkoper is dan afvangen
Bedrijven die veel CO2 uitstoten moeten rechten kopen via het Europese ETS-systeem. De beschikbare rechten en de prijs daarvan bepalen de kosten van uitstoot voor de industrie. Die rechten zijn momenteel te laag geprijsd om kostbare verduurzamingsmaatregelen commercieel aantrekkelijk te maken. Uitstoten is daardoor nu goedkoper dan CO2 afvangen en opslaan.
Een investering in CCS vereist volgens betrokkenen niet alleen geld, maar ook zekerheid op lange termijn: zekerheid over CO2-prijzen en stabiliteit van het overheidsbeleid. Juist die stabiliteit staat onder druk. Accountancy Vanmorgen meldde twee dagen geleden dat het kabinet 166 miljoen euro aan uitgaven voor Aramis heeft doorgeschoven naar 2032, als onderdeel van een herziening van het Belastingplan 2027. Groentennieuws rapporteerde eveneens een uitstel van bijna 170 miljoen euro naar 2032.
De verschuiving past in een breder patroon van begrotingsruimte die wordt gezocht bij klimaatuitgaven. Voor de businesscase van Aramis betekent het dat de overheid enerzijds steun verleent en anderzijds de uitbetaling uitstelt. Bedrijven die overwegen deel te nemen, zullen die volgorde meewegen in hun besluit.
Wat betekent dit voor de klimaatdoelen?
De industrie is verantwoordelijk voor ongeveer een derde van de Nederlandse uitstoot. Zonder CO2-opslag blijft die sector een van de moeilijkste sectoren te verduurzamen, omdat veel processen, zoals staal- en cementproductie, inherent CO2 uitstoten. Volgens NOS geldt dat Porthos alleen al tien procent van de Rotterdamse havenuitstoot kan afdekken.
De komende maanden bepalen enkele grote industriële spelers of Aramis volgend jaar een definitief investeringsbesluit kan ondersteunen. Zonder hun deelname blijft de extra miljardensteun een noodzakelijke, maar niet voldoende voorwaarde voor het slagen van het project.
Veelgestelde vragen
Wat is het Porthos-project?
Porthos is het eerste Nederlandse project voor CO2-opslag. Het slaat jaarlijks tot 2,5 megaton CO2 op in een leeg gasveld onder de Noordzee, 3,5 kilometer onder de zeebodem, en start volgend jaar.
Wat is het Aramis-project?
Aramis is de grotere opvolger van Porthos en moet CO2 uit Nederland, Duitsland en België onder de Noordzee opslaan. Het krijgt 1,3 miljard euro extra subsidie, maar heeft nog grote klanten nodig voor een definitief investeringsbesluit volgend jaar.
Waarom investeren bedrijven niet vaker in CO2-opslag?
De prijs van Europese uitstootrechten is te laag om afvang en opslag commercieel aantrekkelijk te maken. Uitstoten is momenteel goedkoper dan CO2 afvangen, waardoor bedrijven aarzelen ondanks de subsidies.
Hoeveel CO2 kan Porthos opslaan?
Porthos kan jaarlijks 2,5 megaton CO2 afvangen, wat ongeveer tien procent van de totale uitstoot in de Rotterdamse haven beslaat.