Archeologen hebben het vroegste bewijs gevonden voor het gebruik van cannabis om de psychoactieve werking. In een grafheuvel in Zuid-Siberië, gedateerd rond 800 voor Christus, troffen ze menselijk haar aan met daarin cannabinol, een stof die alleen in het lichaam terechtkomt na cannabisgebruik. Het onderzoek verscheen woensdag in het vakblad Science.
Dat meldt S1>de Volkskrant op basis van het onderzoek van een internationaal team, verbonden aan onder meer het Max Planck Instituut voor geoantropologie in Duitsland. De vondst verschuift de bekende geschiedenis van wietgebruik volgens onderzoekers met honderden jaren.
Wat is er precies gevonden?
De grafheuvel dateert volgens een koolstofdatering uit ongeveer 800 voor Christus, de periode waarin de oude Grieken hun eerste stadsstaten stichtten. Dankzij het koude Siberische klimaat is de inhoud van de heuvel uitzonderlijk goed bewaard gebleven. De onderzoekers vonden meerdere hoopjes cannabiszaden en plukken mensenhaar.
Een chemische analyse van dat haar toonde cannabinol aan, een afbraakproduct van tetrahydrocannabinol (THC). Die stof kan alleen in het lichaam aanwezig zijn geweest als de betreffende persoon cannabis binnenkreeg. Of de gebruikers rookten of aten, kunnen de onderzoekers niet met zekerheid zeggen. Volgens W1>Popular Science zijn er wel aanwijzingen uit andere vindplaatsen in Centraal-Azië, waar cannabinoidenresten op verhitte stenen en in vaten zijn aangetroffen, wat op inhalatie duidt.
Spectaculaire ontdekking
'Een spectaculaire ontdekking', reageert Mans Schepers, universitair docent archeobotanie aan de Rijksuniversiteit Groningen. Archeologen hebben vaker cannabis aangetroffen, zegt hij, 'maar het wordt zelden bewezen dat mensen het echt gebruikten voor de psychoactieve werking.'
Volgens Schepers is de vondst ook het vroegste bewijs voor wietgebruik. 'Het brengt onze kennis vele honderden jaren terug in de tijd.'
Wiet bij grafrituelen en mensenoffers
De cannabis maakte vermoedelijk deel uit van grafrituelen van de Scythen, een nomadenvolk dat over het Aziatische continent trok. 'Wanneer ze iemand begroeven, was dat vaak samen met andere mensen die werden geofferd', vertelt Quentin Bourgeois, hoogleraar archeologie aan de Universiteit Leiden. 'Bij deze mensenoffers speelde wiet mogelijk een rol als kalmeringsmiddel, weten we uit oude geschreven bronnen.'
De Griekse historicus Herodotus beschreef al een vroege vorm van wat nu 'hotboxen' heet: Scythen zouden cannabis hebben verbrand in gesloten tenten om onder invloed van de rook te raken. Hard bewijs daarvoor ontbrak tot nu toe, al is er een indirecte aanwijzing. In Mongolië werd eerder een grafheuvel gevonden met tentbenodigdheden, een zak cannabiszaden en een vuurkorf.
Het onderzoeksteam stelt volgens W3>Scientias dat de bevindingen het vroegste zekere bewijs vormen van psychisch cannabisgebruik voor culturele en ceremoniële doeleinden, en aansluiten bij groeiend archeologisch bewijs dat planten in de oudheid werden gebruikt om hersenen en stemming te beïnvloeden.
Gekweekte plant, geen wilde pluk
De gevonden cannabis was geen wild materiaal. 'De wiet in de grafheuvel is de gekweekte soort', aldus Schepers. De Scythen kwamen daar niet zomaar aan. 'Wiet is duizenden jaren eerder gedomesticeerd in andere gebieden. De Scythen moeten het dus als cultuurplant hebben meegenomen, of het verkregen hebben via handel.'
De W2>geschiedenis van cannabis als gecultiveerde plant gaat volgens bestaande literatuur in ieder geval terug tot het derde millennium voor Christus. Sporen van cannabisplanten en zaden zijn ook ver buiten Siberië teruggevonden, onder meer in Israël en Denemarken.
Ook Nederlandse vondsten
Nederland kent vergelijkbare vondsten. De onderzoeksgroep van Schepers vond in 2021 cannabiszaadjes bij Franeker, in een 2.300 jaar oude terp. Dat plaatst de recente Siberische ontdekking in een bredere context: cannabis was in de oudheid een wijdverbreide cultuurplant, waarvan het gebruik zich over grote afstanden verspreidde.
Het gebruik van psychoactieve planten is een geliefd onderzoeksthema in de archeologie. 'Om de zoveel tijd wil een student er een essay of scriptie over schrijven', aldus Schepers. Bourgeois begrijpt die belangstelling: 'Tegenwoordig zijn drugs gecriminaliseerd, dus het is fascinerend om aanwijzingen te vinden dat mensen er vroeger heel anders naar keken.'
Wat betekent deze vondst?
Waarom is deze vondst ouder dan eerder bekend cannabisgebruik?
Cannabis is als plant veel ouder en werd al duizenden jaren gekweekt. De vondst in Zuid-Siberië levert echter het vroegste directe bewijs dat mensen de plant gebruikten om de psychoactieve werking, aangetoond via cannabinol in menselijk haar uit een grafheuvel van circa 800 voor Christus.
Wie waren de Scythen?
De Scythen waren een nomadisch volk dat over het Aziatische continent trok en daarbij soms in contact kwam met oude Grieken, die verslag deden van hun gebruiken. Herodotus beschreef onder meer hun cannabisgebruik in tenten.
Is er ook in Nederland cannabis uit de oudheid gevonden?
Ja. Onderzoekers van de Rijksuniversiteit Groningen vonden in 2021 cannabiszaadjes in een 2.300 jaar oude terp bij Franeker.