Amsterdamse kerken zeggen de landelijke oproep Actie Onderdak te willen steunen, maar stuiten op een praktisch probleem: in de stad is nauwelijks leegstaande kerkenruimte beschikbaar. Dat blijkt begin deze week uit een rondgang langs Amsterdamse geloofsgemeenschappen, zoals gerapporteerd door Het Parool.
Actie Onderdak is een initiatief van de Raad van Kerken in Nederland, de Protestantse Kerk in Nederland, de Rooms-Katholieke Kerk en negentien aangesloten kerkgenootschappen. Het plan, uitgewerkt in samenwerking met het ministerie en het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA), voorziet dat kerken gezinnen met een verblijfsstatus gedurende drie maanden onderdak bieden in bijvoorbeeld een bijgebouw, een lege pastorie of een vakantiewoning. Volgens de NOS is het doel dat er zo ruimte vrijkomt in de overvolle asielopvang voor nieuw aankomende asielzoekers.
Hoe is Actie Onderdak opgezet?
De opvang door kerken is tijdelijk van aard. Deelnemende gemeenschappen huisvesten statushouders in periodes van drie maanden, waarbij het COA verantwoordelijk is voor de doorstroom naar een volgende plek. De kerken ontvangen hulp en begeleiding van de kerkelijke netwerk- en vluchtelingenorganisatie INLIA, en de gemaakte kosten worden vergoed. De NRC berichtte dat de Raad van Kerken het initiatief nadrukkelijk plaatst in het perspectief van solidariteit en barmhartigheid.
De actie richt zich niet op de ruimtes waar kerkdiensten worden gehouden. Het gaat om nevenruimtes die tijdelijk leegstaan, aldus de initiatiefnemers.>Statushouders leren hun nieuwe omgeving op die manier alvast kennen voordat zij definitief in een gemeente worden geplaatst, schrijft Binnenlands Bestuur.
Amsterdam: hoge vraag naar ruimte, beperkt aanbod
De praktijk in Amsterdam is weerbarstig. Bij de Onze Lieve Vrouwekerk in het centrum ontbreekt het aan faciliteiten voor overnachtingen, aldus priester Eugen Graas. De kerk beschikt wel over een ontmoetingscentrum, maar dat wordt dagelijks gebruikt en biedt geen privacy aan bewoners.
“In Amsterdam is een grote woningnood; het is al hutjemutje,” zei Graas. “Hier heb je niet zomaar een pastorie of een kosterswoning over.”
De Andrieskerk in Buitenveldert zou fysiek wel tachtig bedden in de zaal kunnen plaatsen, maar daar worden ook de reguliere diensten gehouden. Een van de beheerders gaf aan dat de kerk wat dat betreft geen opvanghuis is en er ook niet voor bedoeld is.
Ook dominee Bram Beute van kerk De Oase in Nieuw-West ziet geen mogelijkheden op korte termijn. “Ik zou heel graag willen bijdragen aan dit initiatief, maar onze zalen worden de hele week druk bezocht voor allerlei activiteiten,” zei hij.
Michael van den Bergh, pastoor bij de Oud-Katholieke kerk in Amsterdam-Zuid, vermoedt dat leegstaande ruimte in Amsterdam schaarser is dan elders in Nederland. Hij wees erop dat sommige kerkgemeenschappen in de stad zelf nog geen onderdak hebben en nu diensten houden in garages.
Waarom zien kerken dit als hun taak?
De motivering van de deelnemende kerken is deels religieus, deels maatschappelijk. Johan Visser, scriba bij de Protestantse Kerk Amsterdam, noemde de actie aansluitend bij de rol die kerken zien voor zichzelf als gastvrije plekken. vanuit de bijbelse traditie en het christelijk-sociaal denken acht hij zorg voor vreemdelingen en vluchtelingen een logische opgave.
De Protestantse Kerk Amsterdam sluit niet uit dat er in een van haar kerken bedden kunnen worden geplaatst. “Misschien komen er wel pastorieën vrij vanwege vacatures,” zei Visser. “Daar hebben we nu nog geen zicht op, maar we gaan aan de slag.”
Eerste concrete opties in de stad
Een concrete mogelijkheid dook op bij de doopsgezinde gemeente. Doopsgezind Amsterdam beheert naast de Singelkerk twee hofjes die doorgaans aan studenten en 55-plussers worden verhuurd. In de Singelkerk zelf is wonen verboden vanwege brandgevaar, maar in een van de hofjes is recent een studio vrijgekomen.
“We onderzoeken momenteel of we een statushouder een thuis kunnen bieden in een studio die onlangs in een van onze hofjes is vrijgekomen,” aldus een woordvoerder. “Iemand die in Nederland een nieuw bestaan opbouwt, heeft immers niet alleen behoefte aan een eigen plek, maar ook aan de mogelijkheid om zich ergens thuis te voelen en een toekomst op te bouwen.”
Landelijk verlopen de eerste aanmeldingen voor Actie Onderdak volgens de Raad van Kerken voorspoedig. Er zijn kerken die de komende maand tot twintig opvangplekken kunnen realiseren, en kerken die aangeven ruimte te hebben zodra hun vakantiehuisjes vrijkomen. Revive meldde dat duizenden kerken in Nederland zijn opgeroepen om tijdelijk statushouders te huisvesten.
Wat betekent dit voor de opvangketen?
De actie komt op een moment dat de asielopvang onder druk staat. Door statushouders eerder uit de opvangketen te halen, moet er plaats ontstaan voor nieuwe asielzoekers in de azc's. Voor gemeenten en woningcorporaties, die zelf naar meer flexwoningen zoeken, kan de kerkelijke opvang een aanvulling zijn op reguliere huisvestingstrajecten.
Voor Amsterdam blijft de kern van het probleem dat het aanbod aan leegstaande kerkenruimte beperkt is. De bereidheid onder geloofsgemeenschappen is aanwezig, aldus meerdere gesproken voorgangers, maar de fysieke ruimte ontbreekt in een stad met een gespannen woningmarkt. De komende maanden moet blijken of initiatieven zoals die van de doopsgezinde gemeente en mogelijk vrijkomende pastorieën de landelijke doelstelling lokaal kunnen dragen.
Veelgestelde vragen
Wat is Actie Onderdak?
Een landelijk initiatief van de Raad van Kerken en negentien kerkgenootschappen, in samenwerking met het ministerie en het COA, waarbij kerken statushouders gedurende drie maanden huisvesten in nevenruimtes zoals pastorieën of vakantiewoningen.
Welke statushouders komen in aanmerking?
De opvang richt zich met name op gezinnen met kinderen. Het COA zorgt ervoor dat zij na drie maanden kunnen doorstromen naar een nieuwe plek.
Waarom is de opvang in Amsterdam lastig?
Amsterdamse kerken melden dat hun zalen intensief worden gebruikt en dat er weinig leegstaande pastorieën of kosterswoningen zijn, mede door de hoge woningnood in de stad.