Marloes Alferink (43), achttien jaar lang gezinsvoogd bij Jeugdbescherming Rotterdam-Rijnmond, roept op tot een fundamentele herijking van de jeugdzorg. In haar boek 'Als het thuis niet veilig is', dat op 15 november 2026 in de belangstelling kwam, betoogt ze dat regels, procedures en financiële kaders de professionaliteit van hulpverleners te veel beperken. Haar kernboodschap luidt dat het hart, en niet de 'hard', leidend moet zijn bij beslissingen over kinderen en ouders.
Alferink beschreef haar analyse in gesprek met NOS. Ze verwerkte in het boek de ervaringen met honderden gezinnen en een persoonlijke casus rond een jongen die ze Justin noemt. Die casus fungeert als illustratie van haar bredere verwijt aan het systeem:professionals kijken primair naar onveiligheid en incidentscenario's, terwijl de leefwereld en het netwerk van het kind onderbelicht blijven.
Justin als illustratie van systeemlogica
Justin was veertien jaar oud toen hij zijn stiefvader met een mes aanviel. Het incident verliep zonder gewonden, maar leidde uiteindelijk toch tot uithuisplaatsing en een traject door de jeugdzorg. Op zijn zevenentwintigste zocht hij opnieuw contact met Alferink, die hem destijds in de crisisopvang had geplaatst en jarenlang zijn voogd was.
Die ontmoeting beschrijft Alferink in de proloog van haar boek. Justin vertelde haar hoe zijn moeder opnieuw door zijn stiefvader werd geslagen en hoe er iets in hem knapte. Hij pakte een mes uit de keuken om zijn moeder en zusjes te beschermen.
Het gesprek confronteerde Alferink met de eenzijdigheid van de destijdse interventies. Alle betrokken partijen, van hulpverleners en de Raad voor de Kinderbescherming tot de politie, beoordeelden uitsluitend de onveiligheid die het incident veroorzaakte. Er was onvoldoende aandacht voor de motieven van de jongeren.
„Als ik Justin had erkend in zijn moed, dan had dat een wezenlijk verschil kunnen maken. Nu ging zijn hart op slot”, aldus Alferink.
Netwerkbenadering als gemiste kans
Naast erkenning mist Alferink bij de destijds twintigjarige professional een adequate netwerkbenadering. Ze stelt dat kinderen zoveel mogelijk thuis moeten blijven wonen en dat de omgeving daarbij een actieve rol kan vervullen.
„Ik had hulp moeten vragen bij zijn netwerk. Het is honderd keer beter als kinderen thuis blijven wonen”, aldus Alferink. „Justin kon heel goed voetballen, dus ik had bijvoorbeeld samen met zijn voetbaltrainer kunnen kijken hoe we het voetballen ten allen tijde konden voortzetten. Of met de imam van de moskee, waar hij heen ging.”
Die nadruk op maatwerk en netwerkondersteuning sluit aan bij bredere beleidsdiscussies over de inrichting van de jeugdzorg, zoals Headliner samenvat. Alferink benadrukt echter dat menselijkheid geen vast draaiboek kent en per persoon een afstemming vergt van de benodigde ondersteuning.
Procedures versus professionele ruimte
Alferink schetst een beeld van een domein dat wordt gedomineerd door regels en richtlijnen. Ze illustreert dit met een casus waarin een uit huis geplaatst kind bij pleegouders werd ondergebracht en vanaf die nieuwe woonplek met de taxi naar het speciaal onderwijs moest. De gemeente deelde mee dat de behandeling van de aanvraag zes weken kon duren, terwijl juist school als stabiele factor essentieel is voor een geplaatst kind.
Volgens Alferink beperken dergelijke procedures de professionele ruimte van hulpverleners. Ze erkent daarbij haar eigen rol:als 22-jarige beginnend gezinsvoogd hield ze vast aan de regels en procedures, waardoor ze Justin naar eigen zeggen niet werkelijk zag.
Eigen kwetsbaarheid en beroepsrisico's
In het boek beschrijft Alferink ook haar persoonlijke achtergrond, van het moeizame proces rond kinderwens tot haar scheiding. Ze wil daarmee illustreren dat de jeugdzorg te vaak in termen van goed en fout denkt, terwijl het maken van inschattingen over het leven van kinderen en het handelen van ouders complex is.
Daarnaast beschrijft ze de risico's van het vak. Tot vorig jaar werd ze met de dood bedreigd door een familielid van een baby die ze uit huis had geplaatst. „Vanwege het strafblad van de man kreeg ik een paar weken beveiligd vervoer van en naar werk, en ik moest een nieuwe voordeur van mijn woning. Mijn naam zit al twintig jaar in zijn hoofd, en niemand kan het eruit wissen”, aldus Alferink.
Gezamenlijke verantwoordelijkheid
Alferink treedt zo nu en dan op het podium samen met Justin. Ze erkent dat haar handelen tot zijn uithuisplaatsing leidde, maar benadrukt dat hij zelf niet zwart-wit tegen de situatie aankijkt. „We weten ook niet hoe het was gegaan als ik thuis was blijven wonen”, citeert ze hem. Ze concludeert dat betrokkenen soms slechts in beperkte mate grip hebben op de uitkomsten.
Alferink hoopt dat haar boek een impuls geeft aan de discussie over hoe de jeugdzork ook georganiseerd kan worden, zoals Rijnmond rapporteerde. Haar pleidooi richt zich op meer verzachting in de samenleving en gedeelde verantwoordelijkheid tussen professionals, gemeenten en netwerken. „Ik hoop dat mensen hun hart leidend laten zijn, in plaats van hun 'hard', en daarmee bedoel ik regels, procedures en geld. Laten we het meer samen doen.”
Veelgestelde vragen
Wat is de kernboodschap van Marloes Alferink?
Alferink pleit voor minder regels en meer menselijkheid in de jeugdzorg. Professionals zouden per persoon moeten bekijken welke ondersteuning nodig is, in plaats van te werken volgens vaste procedures.
Waarom noemt Alferink netwerkondersteuning belangrijk?
Volgens Alferink is het beter als kinderen thuis blijven wonen. Het netwerk rondom een kind, zoals een sporttrainer of religieuze figuur, kan bijdragen aan stabiliteit en de druk thuis verminderen.
Welke functie bekleedde Alferink?
Marloes Alferink werkte achttien jaar als gezinsvoogd bij Jeugdbescherming Rotterdam-Rijnmond.
