De aankondiging van premier Rob Jetten dat hij via een draagmoeder vader wordt, heeft de discussie over draagmoederschap in Nederland opnieuw aangewakkerd. Voor Arjen Lomulder en Jurrïen Werkman uit Beilen, sinds een jaar vaders van zoon Ilan, is het nieuws herkenbaar: zij doorliepen hetzelfde traject en ondervinden dagelijks de gevolgen van het ontbreken van wetgeving.
De mannen vertelden hun verleden week in het Radio-Drenthe programma Cassata, aldus NOS. Hun ervaringen illustreren zowel de praktische complexiteit van draagmoederschap als de maatschappelijke weerstand die wensouders en draagmoeders online ervaren.
Hoe het traject van de Beilense vaders verliep
Lomulder en Werkman leerden draagmoeder Wietske Steenbergen kennen via een besloten Facebook-pagina voor wensouders. Dat kanaal is bewust besloten: in Nederland is commercieel draagmoederschap verboden en mag een draagmoederschapstraject niet openbaar worden gezocht of aangeboden. De draagmoeder ontvangt uitsluitend een onkostenvergoeding.
Steenbergen, werkzaam als jeugdverpleegkundige en moeder van drie kinderen, nam bewust haar eigen eicel voor de behandeling. Ze omschreef haar keuze als een bewuste bijdrage aan wensouders voor wie ouderschap niet vanzelfsprekend is. Binnen negen maanden na de geboorte werden Lomulder en Werkman de wettelijke vaders van Ilan.
Die snelheid is niet vanzelfsprekend. Bij de geboorte is de draagmoeder juridisch de ouder, wat in de praktijk betekent dat zij beslissingen neemt over zaken als het consultatiebureau, vaccinaties, een ziekenhuisopname of een paspoortaanvraag. Werkman adviseert wensouders dan ook om een gespecialiseerde advocaat in te schakelen. Door de afwezigheid van wetgeving is de rol van juristen en advisersende partijen, onder meer rond verlofregelingen, volgens hem des te belangrijker.
Wetsvoorstel ligt sinds 2023 bij de Tweede Kamer
Er bestaat in Nederland nog geen specifieke wetgeving voor draagmoederschap. Het wetsvoorstel Wet kind, draagmoederschap en afstamming ligt sinds 2023 bij de Tweede Kamer en staat nu voor december op de agenda, zo berichtte ook het Nederlands Dagblad over de bekendmaking van Jetten.
Het voorstel moet meer duidelijkheid bieden aan wensouders, draagmoeders en kinderen. Volgens de Rijksoverheid moet het onder voorwaarden mogelijk worden dat wensouders vanaf de geboerte de juridische ouders zijn, zoals het Jan Magazine samenvatte. Het wetsvoorstel schrapt daarmee ook het huidige verbod op het openlijk zoeken van een draagmoeder, schreef Gezin in Gevaar.
De wachttijd tot wettelijk ouderschap kan oplopen tot jaren, afhankelijk van de juridische begeleiding en de medewerking van betrokkenen. Dat maakt de positie van het kind in de tussenperiode juridisch kwetsbaar, een zorg die ook in de Kamerdebatten over het wetsvoorstel centraal staat.
Online weerstand, in de directe omgeving steun
De bekendmaking van Jetten leverde online een stroom aan negatieve reacties op. Ook Lomulder en Werkman en draagmoeder Steenbergen kregen te maken met kwetsende uitspraken, variërend van termen als 'broedmachine' en 'ruilhandel' tot reacties waarin werd gesuggereerd dat een kind met twee vaders naar een instelling zou moeten.
Volgens Lomulder is de weerstand vrijwel uitsluitend online. In de directe omgeving en in persoonlijk contact krijgen de vaders en Steenbergen deze reacties niet.
Steenbergen besloot een online commentator persoonlijk aan te spreken en bood een telefonisch gesprek aan. Na dat gesprek gaf de betrokken persoon aan het traject te steunen zodra het volledige verhaal bekend was. Ze blijft haar verhaal daarom bewust delen.
Geloven de vaders in een politieke stroomversnailing?
De vraag of de bekendmaking van de premier het wetgevingsproces versnelt, beantwoorden de vaders terughoudend. Werkman wijst op de politieke standpunten die een rol blijven spelen bij de behandeling van het wetsvoorstel. Hij houdt een versnelling mogelijk, maar rekent er niet op.
Het Kamerdebat in december kan uitkomst bieden in de juridische ambiguïteit die wensouders, draagmoeders en kinderen nu raken. Tot die tijd blijven de rechtspraktijk en gespecialiseerde advocaten de belangrijkste instrumenten voor wensouders om hun positie te verzekeren.
Regelmatig contact tussen draagmoeder en kind
Steenbergen en Ilan zien elkaar gemiddeld eens per maand. De intensiteit van het contact is volgens haar afhankelijk van wat het kind zelf aangeeft fijn te vinden, waarbij de volwassenen een begeleidende rol hebben. Mocht Ilan op de basisschool gepest worden omdat hij geen moeder heeft, dan zal Steenbergen hem naar school brengen om te laten zien dat hij er ook een heeft.
Voor de drie betrokkenen staat ondanks alle juridische en maatschappelijke haken en ogen vooral de vreugde over hun kind centraal. Lomulder en Werkman waren aanwezig bij de bevalling. De eerste woorden van Steenbergen na de geboorte waren volgens hen: jullie zoon is geboren. Dat gevoel is, in de woorden van Lomulder, met geen pen te beschrijven.
FAQ
Is draagmoederschap in Nederland legaal?
Draagmoederschap is in Nederland toegestaan, maar er bestaat geen specifieke wetgeving. Commercieel draagmoederschap is verboden en een traject mag niet openbaar worden gezocht of aangeboden. De draagmoeder ontvangt alleen een onkostenvergoeding.
Wie is de wettelijke ouder bij draagmoederschap?
De draagmoeder is bij de geboorte de wettelijke moeder. Wensouders moeten daarna een juridische procedure doorlopen om de ouderschap te verkrijgen, wat soms jaren duurt.
Wanneer behandelt de Tweede Kamer het wetsvoorstel draagmoederschap?
Het wetsvoorstel Wet kind, draagmoederschap en afstamming ligt sinds 2023 bij de Tweede Kamer en staat voor december 2026 op de agenda.