De stroomrekening van huishoudens met zonnepanelen gaat omhoog nu de salderingsregeling per 1 januari vervalt. Wie stroom teruglevert aan het net, verliest het belastingvoordeel en betaalt daarnaast terugleverkosten die energieleveranciers in rekening blijven brengen. Dat blijkt volgens verslaggeving van het NOS uit reacties van toezichthouder ACM, de Consumentenbond en het Kenniscentrum Duurzaam Leven.
De opschudding onder paneelbezitters is groot. Simone Tresoor van het Kenniscentrum Duurzaam Leken, in het NOS-verslag aangeduid als Kenniscentrum Duurzaam Leven, spreekt van collectieve verliesaversie: de vrees om iets kwijt te raken wint het van de rationele afweging. ACM-woordvoerder Tjitte Mastenbroek stelt het nuchter: er wordt een subsidie geschrapt, dus de rekening gaat omhoog.
Hoe de salderingsregeling werkte
De regeling werd ingevoerd om de plaatsing van zonnepanelen te stimuleren. Wie stroom afnam bij de leverancier, mocht die wegstrepen tegen de zelf opgewekte maar niet zelf gebruikte stroom. Bij een afname van 1.000 kilowattuur en een teruglevering van 500 kilowattuur betaalde de consument over die 500 kilowattuur geen energiebelasting en geen btw, zo legt Mastenbroek uit.
Opwekken en terugleveren gebeuren vooral in de zomer, wanneer stroom overvloedig en goed is. In de winter is de situatie omgekeerd: meer vraag, hogere prijzen. Salderen gold op jaarbasis, met een één-op-één verrekening. Die constructie kwam onder druk te staan toen leveranciers terugleverkosten invoerden. De ACM onderzocht destijds of die kosten gerechtvaardigd waren en oordeelde van wel: leveranciers brachten de rekening van het terugleveren, inclusief het prijsverschil tussen goedkope zomerstroom en dure winterstroom, bij alle klanten in rekening.
Vanaf 1 januari mag stroom nog wel worden teruggeleverd, maar niet meer weggestreept. Het belastingvoordeel verdwijnt en de terugleverkosten blijven bestaan.
Consumentenbond: terugleverkosten niet transparant
De Consumentenbond had gehoopt dat de terugleverkosten samen met de salderingsregeling zouden verdwijnen. Nu dat niet gebeurt, pleit woordvoerder Joyce Donat in ieder geval voor één duidelijke rekenmethode voor teruglevering. Verschillende leveranciers rekenen de kosten nu op verschillende manieren door, waardoor het aanbod voor consumenten ondoorzichtig blijft. De ACM beaamt dat gebrek aan transparantie.
De bond hoopt bovendien op een nieuwe regeling die zonnepanelen lonend houdt, zeker voor mensen die ze recent hebben aangeschaft of dat nog willen. Donat: de energi transitie moet doorgaan.
Thuisbatterij vaak geen rendabele vervanging
De paniekreactie leidt ertoe dat huishoudens duizenden euro's uitgeven aan een thuisbatterij, terwijl de kosten daarvan realiter vaak niet worden terugverdiend. Het Kenniscentrum Duurzaam Leven wijst erop dat een batterij niet alleen duur is maar ook milieubelastend. De jaarlijkse besparing bedraagt volgens het kenniscentrum hooguit een paar honderd euro.
De Consumentenbond is eveneens kritisch. Donat stelt de vraag of de investering zich terugverdient en beantwoordt die zelf: gemiddeld genomen niet. Dat komt mede door de hoge aanschafprijs, al kan die in de toekomst dalen. Ook de beperkte opslagcapaciteit speelt een rol: zomerstroom is niet tot de winter te bewaren, hooguit enkele dagen. Daarnaast kleven er praktische vragen aan, zoals de veilige plaatsing en wie die mag uitvoeren.
De ACM en de Vereniging Eigen Huis waarschuwden eerder al dat oudere huishoudens met financiële zorgen een makkelijk doelwit vormden voor oplichters die batterijen en verduurzamingsadviezen aan de deur verkopen. Een landelijke campagne die op 2 november startte, wijst consumenten op misleidende verkooppraktijken rond thuisbatterijen, zonnepanelen en warmtepompen. Het advies van Tresoor: een batterij eventueel via de vakhandel kopen, maar nooit aan de deur.
Zelfconsumptie levert de grootste winst
Feit blijft dat alle paneelbezitters door het vervallen van de salderingsregeling veel minder ontvangen voor teruggeleverde stroom. Volgens het Kenniscentrum Duurzaam Leven zit de grootste winst in het gebruik van zonnestroom op het moment dat die beschikbaar is. Gemiddeld verloopt al bijna een derde van het huishoudelijk verbruik vanzelf op eigen stroom, onder meer door de koelkast, de vriezer en de wifi-router.
Panelen uitschakelen om een terugleverboete te vermijden is daarom onverstandig, aldus Tresoor. Wie dat doet, moet die dertig procent juist inkopen tegen een veel hoger tarief. Wasmachine, droger of vaatwasser laten draaien als de zon schijnt, levert naar schatting nog eens vijf procent extra eigen verbruik op.
Een miljoen mensen met panelen van vóór 2020 hebben de aanschafkosten volgens het kenniscentrum al terugverdiend. De overige twee miljoen paneelbezitters wekken stroom op die gemiddeld vier keer goedkoper is dan ingekochte stroom. Zonder batterij blijft eigen opwekking dus financieel aantrekkelijk.
Huurders en vervolgstappen
De Consumentenbond ziet vooral huurders als de dupe van de afschaffing. Verhuurders plaatsten panelen op het dak en verhoogden de huur of brachten een toeslag in rekening, met het argument dat de huurder profiteerde via de salderingsregeling. Nu die vervalt, dalen de huren naar verwachting niet, aldus Donat, omdat de verhuurder de investering al heeft gedaan.
Het Kenniscentrum Duurzaam Leven adviseert huishoudens het geld lieer in isolatie of een warmtepomp te steken, omdat dat effect direct merkbaar is. De ACM stimuleert eveneens maximaal eigen gebruik van opgewekte stroom, maar erkent de beperkingen daarvan. Donat vat het samen: om zoveel mogelijk eigen zonnestroom te gebruiken, moet de zon er zijn, en jij ook.
Veelgestelde vragen
Wat verandert er per 1 januari voor mensen met zonnepanelen?
De salderingsregeling vervalt. Teruggeleverde stroom mag niet meer worden weggestreept tegen afgenomen stroom, waardoor het belastingvoordeel verdwijnt. Terugleverkosten van energieleveranciers blijven bestaan.
Loont een thuisbatterij na het einde van de salderingsregeling?
Volgens de Consumentenbond en het Kenniscentrum Duurzaam Leven verdient de batterij zich gemiddeld niet terug. De besparing bedraagt hooguit enkele honderden euro's per jaar en de opslagcapaciteit is beperkt tot enkele dagen.
Wat is het beste advies voor paneelbezitters?
Eigen zonnestroom gebruiken zodra die wordt opgewekt, bijvoorbeeld door apparaten overdag te laten draaien. Panelen uitschakelen is onverstandig omdat de zelf opgewekte stroom veel goedkoper is dan ingekochte stroom.