Een staakt-het-vuren dat sinds dinsdag van kracht is, moet de weg vrijmaken voor hulpgoederen en evacuaties in het door Rusland bezette Olesjky in het zuiden van Oekraïne. Volgens schattingen van de VN-mensenrechtencommissie zitten er nog ongeveer 1700 mensen vast in het stadje, waar volgens internationale waarnemers sprake is van een acute humanitaire crisis.
De wapenstilstand zou volgens berichtgeving zijn gecoördineerd door de Amerikaanse first lady Melania Trump. De komende dagen moeten hulpgoederen de stad bereiken en moeten inwoners worden geëvacueerd. Rusland heeft de regie over die evacuaties volledig in handen en ontkent dat er sprake is van een humanitaire crisis.
Vlucht tussen mijnen en drones
Het gezin van Vitali en Irina, met hun 13-jarige zoon, vluchtte vorige maand uit Olesjky. Volgens de NOS beschreef Vitali de keuze tussen blijven en vertrekken als bijna onmogelijk: thuis sterven van de honger, of een levensgevaarlijke reis ondernemen.
Als je over met mijnen bezaaide wegen loopt, onder alle drones die vliegen, dan heb je nog enige hoop, aldus Vitali. Het gezin wil anoniem blijven omdat er nog familie in bezet gebied woont.
Samen met in totaal acht mensen legde de groep in vijf uur 23 kilometer af. Twee keer hing een met explosieven geladen drone boven de groep, vertelt Vladyslav, maar ze werden doorgelaten. Daarna volgden Russische controleposten en filtratiepunten. Het gezin verklaarde tijdens verhoren dat ze familie in Belarus wilden bezoeken. Kennissen die eerder zonder overtuigende dekmantel vertrokken, werden apart genomen; van hen is niets meer vernomen, zegt Vitali.
Hoe ontstond de humanitaire crisis in Olesjky?
Sinds de Oekraïense herovering van de grote stad Cherson eind 2022, gebruikt Rusland Olesjky volgens het gezin om aanvallen uit te voeren op die stad, aan de overkant van de rivier de Dnjepr. Vitali stelt dat Russische militairen zich vermommen als burgers om tussen de inwoners op te gaan.
Drie jaar geleden kwam Olesjky onder water te staan nadat Rusland de Kachovka-dam had opgeblazen. De afgelopen winter overleefden het gezin zonder verwarming of elektriciteit. Rusland blokkeerde vervolgens de uitvalswegen, onder meer met mijnen, waardoor geen auto de stad meer in of uit kon. Na het wegvallen van water, stroom en verwarming ontstond een chronisch tekort aan voedsel en medicijnen.
Vitali en zijn gezin aten de laatste weken slechts een glas boekweit per dag. Op goede dagen konden ze tegen hoge prijzen een tomaat of komkommer kopen. Verder aten ze wilde eetbare planten die ze buiten plukten. De Gazet van Antwerpen bericht dat de laatste humanitaire hulp in mei aankwam en dat Russische troepen controleposten hebben opgesteld waardoor wie wil vertrekken in de meeste gevallen wordt teruggestuurd.
Droneleveringen brengen bevolking in gevaar
Het Oekraïense leger heeft in de afgelopen weken tweemaal voedsel en medicijnen met drones weten te droppen, meldt OekraineNieuws. Ook die pogingen brengen de bevolking in gevaar, zegt Tetjana Hasenenko, bestuurder van Olesjky, die vanuit niet-bezet gebied haar werk voortzet.
De Russen hebben de regio in hun grondwet opgenomen als eigen grondgebied. Elke vorm van hulp uit Oekraïne wordt gezien als verraad, aldus Hasenenko. Hulpgoederen moesten in ongemerkte verpakkingen worden geleverd, omdat Russische militairen anders vragen stellen. Volgens Hasenenko is een gezin dat noodhulp ontving inmiddels verdwenen.
Vrees voor propagandastunt bij evacuatie
Oekraïne vreest dat Rusland het staakt-het-vuren gebruikt om de gevolgen van de humanitaire crisis te verhullen. De zorg is dat inwoners onder druk worden gezet om op propagandakanalen Oekraïne verantwoordelijk te houden voor het leed, iets wat eerder ook gebeurde met burgers uit bezet gebied. Volgens Radio Free Europe kan het staakt-het-vuren een humanitaire corridor openen voor wie nog in de stad vastzit.
Er zijn Oekraïense vertegenwoordigers en een journalist van de Amerikaanse zender Newsmax uitgenodigd bij de evacuaties. Hasenenko wil niet ingaan op het staakt-het-vuren en de geplande evacuaties.
Aankomst in de regio Kyiv
Uiteindelijk vluchtte het gezin via bezet gebied, Rusland en Belarus naar de regio Kyiv. Ze hebben nu een appartement in een speciaal voor ontheemden gebouwde wijk buiten de Oekraïense hoofdstad. Vitali noemt het na alles wat ze hebben meegemaakt sprookjesachtig mooi om er te zijn.
De zoon was gewend geraakt aan explosies. Aan de tijd tussen de lancering en de inslag kon hij horen waar een raket vandaan kwam. Jarenlang volgde hij online onderwijs, dat regelmatig werd onderbroken door tochten naar de schuilkelder. Ondanks het slechte internet begon hij een YouTube-kanaal over cyberveiligheid, dat hij wil voortzetten.
Ik waardeer wat we nu hebben: water, gas, licht en eten. Verder heb je niets nodig, zegt hij.
Veelgestelde vragen
Hoeveel mensen zitten er nog vast in Olesjky?
De VN-mensenrechtencommissie in Oekraïne schat dat er nog ongeveer 1700 mensen in het bezette stadje vastzitten.
Wat moet het staakt-het-vuren opleveren?
Het staakt-het-vuren, dat sinds dinsdag geldt, moet hulpgoederen naar Olesjky brengen en de evacuatie van inwoners mogelijk maken. Rusland heeft de regie over de operatie in handen.
Waarom konden inwoners niet eerder vertrekken?
Rusland blokkeerde de uitvalswegen onder meer met mijnen, waardoor geen verkeer de stad in of uit kon. Wie toch vertrok, riskeerde mijnenvelden, droneaanvallen en verhoren bij Russische filtratiepunten.