De groothandelprijs voor aardgas bereikte deze maand volgens de Autoriteit Consument & Markt de hoogste stand sinds december 2022, maar tomatenteler Petra van den Bosch uit Bleiswijk merkt daar weinig van. Haar familiebedrijf A+G van den Bosch verwarmt sinds 2008 de kassen met aardwarmte: warm water dat wordt opgepompt uit een zandlaag op bijna twee kilometer diepte.
Het bedrijf was twintig jaar geleden de eerste Nederlandse glastuinbouwer die geothermie inzette voor kasverwarming. Die vroege overstap maakt het bedrijf nu grotendeels onafhankelijk van de schommelingen op de gasmarkt, zo meldt ...
Volgens NOS bleef de prijsstijging bij het bedrijf beperkt tot gevolgen: de kassen van 140.000 vierkante meter met circa 300.000 tomatenplanten vragen dag en nacht warmte, maar die komt vrijwel volledig uit de bodem.
Recordgasprijzen raken glastuinbouw ongelijk
De huidige prijzen op de groothandelsmarkt vormen een zware last voor tuinders die afhankelijk zijn van aardgas. Rabobank berekende dat de Nederlandse glastuinbouw in 2020 ruim 2,4 miljard kubieke meter aardgas verbruikte voor de teelt van groenten, bloemen en planten. De sector levert volgens de bank jaarlijks ook elektriciteit terug aan het net, gelijk aan ongeveer 0,9 miljard kubieke meter aardgas, en gebruikt daarnaast duurzame bronnen zoals geothermie en biomassa.
Ook Rijnmond berichtte dat de tomatenkwekerij in Bleiswijk de prijsstijging nauwelijks voelt. Het bedrijf runt de teelt met warm water uit twee kilometer diepte en is daardoor minder afhankelijk geworden van de stijgende gasprijs.
Pionierswerk vanaf 2006
De overstap naar aardwarmte was geen financiële noodsprong maar een strategische keuze, zo vertelt Van den Bosch. Het bedrijf verstookte destijds ongeveer vijf miljoen kuub gas per jaar. De aanleiding om alternatieven te zoeken lag volgens haar in die afhankelijkheid.
Toen gebruikten wij hier heel veel gas. En toen dacht ik: daar moeten we van af. We willen niet minder mooie tomaten, maar we willen schoner.
De boringen begonnen in 2006. De bron werd in november 2007 opgestart en draaide vanaf januari 2008 volledig. Wat nu op steeds meer plekken in Nederland gebeurt, was toen nog pionierswerk. De documentaire An Inconvenient Truth van de Amerikaanse ex-presidentskandidaat Al Gore zette de familie volgens Van den Bosch aan het denken, waarna gesprekken en bodemonderzoek volgden.
Het financiële risico was aanzienlijk. Een boring kost veel geld en vooraf uitproberen is onmogelijk. De overheid stond daarom garant voor een deel van de kosten voor het geval de boring onvoldoende zou opleveren, aldus Van den Bosch. De aanleg van putten en installaties moest over vele jaren worden terugverdiend.
Financieel was het toen helemaal nog niet overdreven aantrekkelijk ten opzichte van alternatieven. Maar het werkte wel.
Wat levert aardwarmte op?
Het systeem werkt niet volledig zonder andere energie: voor het oppompen van het warme water is elektriciteit nodig. In een eerdere projectbeschrijving werd de gasbesparing geschat op vier tot vierenhalf miljoen kuub per jaar, tegenover een hoger elektriciteitsverbruik. Voor de renovatie en exploitatie van de aardwarmtevoorziening werkt het bedrijf inmiddels samen met een energiebedrijf.
Het voordeel zit volgens Van den Bosch vooral in de prijsonafhankelijkheid. Bij een lage gasprijs is het bedrijf niet automatisch voordeliger uit; bij een hoge gasprijs komt de klap minder hard aan. Ze benadrukt dat de overstap niet per se goedkoper was, mede door de hoge investeringen.
We moesten diep gaan, maar zitten er nu warmpjes bij.
Besparen blijft nodig, ook met geothermie
Ook met aardwarmte blijft energiebesparing onderdeel van de bedrijfsvoering. Tijdens koude nachten gaan schermen dicht om warmte binnen te houden. Daarnaast vroeg de overstap om aanpassingen: waar de planten voorheen CO2 uit de gasverbranding kregen, koopt het bedrijf die nu apart in. Het gaat om reststromen uit het Rotterdamse havengebied.
Een volgende stap is volgens Van den Bosch de opslag van overtollige zomerwarmte, zodat die in de winter kan worden gebruikt. In de zomer is de warmtebehoefte lager dan in de winter. Soortgelijke opslagsystemen bestaan al elders: Jeroen.nl beschrijft hoe koeling in de nacht warmte opslaat in bronnen op 150 meter diepte voor gebruik in de winter.
Het is geen doel op zich om te pionieren. Het is doorgaan en het is zorgen dat je het slim bespaart.
Is aardwarmte de toekomst van de warmtevoorziening?
Volgens Van den Bosch speelt geothermie zeker een rol in de toekomstige warmtevoorziening, naast andere energiebronnen. Juist de combinatie van bronnen biedt mogelijkheden, omdat zon en wind wisselend beschikbaar zijn.
Ook in de winter heb je natuurlijk niet zoveel zon, soms wel veel wind.
Voor de glastuinbouw als geheel blijft het beeld gemengd. De sector verbruikt nog steeds veel aardgas, zoals de cijfers van Rabobank laten zien, maar geothermie wordt op steeds meer locaties aangeboord. Het voorbeeld in Bleiswijk illustreert dat een vroege investering in duurzame warmte bedrijven kan afschermen van prijs schokken op de energiemarkt, mits de bodem voldoende oplevert en de terugverdientijd wordt doorstaan.
Veelgestelde vragen
Hoe diep ligt de warmtebron van het bedrijf in Bleiswijk?
Het warme water wordt opgepompt uit een zandlaag op bijna twee kilometer diepte. De bron draait sinds januari 2008 volledig.
Hoeveel gas bespaart de aardwarmte-installatie?
Volgens een eerdere projectbeschrijving bespaart de installatie vier tot vierenhalf miljoen kuub gas per jaar, tegenover een hoger elektriciteitsverbruik voor het oppompen.
Was de overstap meteen financieel aantrekkelijk?
Nee. Volgens Petra van den Bosch waren de investeringen fors en was de terugverdientijd lang. De overheid garandeerde destijds een deel van de kosten voor het geval de boring onvoldoende zou opleveren.