Onbemande bibliotheken optimaliseren openbare voorzieningen
De implementatie van het zogenaamde open+-systeem stelt bibliotheken in staat om hun openingstijden aanzienlijk uit te breiden zonder extra personeelskosten. Sinds de introductie in 2020 in Putten zijn ruim veertig locaties in stedelijk en landelijk gebied voorzien van dit systeem, recentelijk ook in de Utrechtse wijken Kanaleneiland en Leidsche Rijn.
Facilitaire optimalisatie en bereik
Het primaire voordeel van de onbemande toegang is de vergroting van het bereik van de publieke voorziening. In Leidsche Rijn nam het aantal openingsuren toe van 61 naar 99 per week. In Putten bedraagt de beschikbaarheid zelfs 112 uur wekelijks, waarvan twee derde zonder personeelsbezetting. Dit biedt werkenden en studenten de mogelijkheid om de faciliteiten buiten reguliere kantoortijden te benutten. Deirdre Carasso, directeur van de Bibliotheek Utrecht, benadrukt het efficiëntieaspect: 'We betalen sowieso huur voor het gebouw, dus het is zonde om er niet optimaal gebruik van te maken.'
Veiligheidsprotocollen en toegangscontrole
Een centraal thema binnen de implementatie is de veiligheid. De onbemande locaties zijn uitsluitend toegankelijk voor geregistreerde gebruikers vanaf achttien jaar, die zich authenticeren met een pas en persoonlijke pincode. Anonieme toegang is uitgesloten. Daarnaast zijn de faciliteiten voorzien van noodknoppen met een directe verbinding naar een meldkamer, camerasystemen conform de privacywetgeving en geautomatiseerde sluitingsaankondigingen via luidsprekers. Gebruikers ontvangen vooraf instructies over de procedures bij calamiteiten.
De praktijk wijst uit dat het institutionele vertrouwen in de burgerzaamheid wordt beloond. In zowel Utrecht als Putten zijn tot op heden geen noemenswaardige incidenten geregistreerd. Carasso stelt dat het verlenen van vertrouwen leidt tot maatschappelijk verantwoord gedrag: 'Onze ervaring is dat als je mensen vertrouwen geeft, ze daar geen misbruik van maken.'
Investeringskosten en personele inzet
De installatie van het open+-systeem vereist een investering van 15.000 tot 20.000 euro per vestiging, aangevuld met structurele kosten voor energie, onderhoud en schoonmaak. In Leidsche Rijn was tevens een bouwkundige aanpassing nodig, waaronder een uitschuifbare wand tussen de bibliotheek en de aangrenzende horeca om de veiligheid tijdens onbemande uren te garanderen.
Binnen de sector bestaat de nodige aandacht voor de verhouding tussen onbemande uren en personeelsbezetting. Volgens betrokken instanties fungeert het systeem als aanvulling op, en niet als vervanging van, personeel. De maatschappelijke rol van bibliotheken breidt zich immers uit met taalklassen en spreekuren, waardoor de inzet van personeel voor deze taken juist toeneemt.
Implementatie en gebruikscijfers
De eerste resultaten in Utrecht zijn positief te noemen. Van de 39.000 volwassen leden hebben zich 495 geregistreerd voor de zelfbieb, dit zonder grootschalige promotiecampagnes. In Putten maakt inmiddels een kwart van de leden gebruik van het open+-systeem, met name tijdens avonduren en op zondag. De Bibliotheek Utrecht zal de komende periode de communicatie rondom de voorziening intensiveren, nu de proefimplementatie succesvol is afgerond.