Netbewust bouwen kan miljarden besparen op uitbreiding stroomnet
De Nederlandse netbeheerders ramen de kosten voor de uitbreiding van het elektriciteitsnet op 235 miljard euro in de komende jaren. Experts stellen echter dat een deel van deze investeringen vermijdbaar is door het bestaande net slimmer te benutten. Zij wijzen op succesvolle voorbeelden van 'netbewust' bouwen en beheer, die de piekvraag naar stroom aanzienlijk kunnen reduceren.
Waarom is netbewust bouwen essentieel voor de energietransitie?
Netcongestie, het tekort aan transportcapaciteit op het elektriciteitsnet, vormt een groeiende belemmering voor zowel woningbouw als bedrijfsactiviteiten. Recente cijfers tonen aan dat bijna 15.500 bedrijven en organisaties op een wachtlijst staan voor een nieuwe of verzwaarde stroomaansluiting. Dit aantal is met ruim 300 gestegen sinds het begin van dit jaar. De beperkte netcapaciteit leidt tot uitstel of annulering van woningbouwprojecten, wat de woningnood verder vergroot.
Hoe werkt netbewust bouwen in de praktijk?
Netbeheerder Alliander heeft in Arnhem een initiatief ontwikkeld dat als voorbeeld kan dienen voor de rest van Nederland. In een nieuwe wijk met zevenduizend woningen wordt de stroomaansluiting per woning drie keer kleiner uitgevoerd dan gebruikelijk. Dit wordt mogelijk gemaakt door de wijk als één geïntegreerd systeem te ontwerpen, waarbij de pieken in het stroomverbruik niet alleen over de dag, maar ook over weken en maanden worden gespreid.
Centraal in de wijk komt een faciliteit voor het opladen van elektrische voertuigen. Alliander-directeur Maartje Brans benadrukt dat bewoners in de dagelijkse praktijk weinig merken van de slimme sturing. “De besturing vindt vooral achter de schermen plaats,” aldus Brans. De woningen in deze wijk zijn wel iets duurder dan woningen met een reguliere aansluiting, maar dit wordt gecompenseerd door de realiseerbaarheid van het project.
Welke rol speelt de overheid bij het stimuleren van netbewust bouwen?
Minister Boekholt-O'Sullivan heeft aangegeven dat netbewust bouwen vanaf 2028 de norm moet worden. Dit voornemen wordt ondersteund door hoogleraar energietransitie Jan Rotmans, die echter constateert dat de toepassing in de praktijk nog beperkt is. Hij pleit voor een structurele inbedding van dergelijke oplossingen in het bouw- en energiebeleid.
Wat zijn de verwachte besparingen en uitdagingen?
De investeringen in netuitbreiding blijven noodzakelijk, maar kunnen volgens Rotmans mogelijk met de helft worden gereduceerd door slimme toepassingen. Alliander schat dat stroombesparende innovaties circa 10 procent van het capaciteitsprobleem kunnen oplossen. De kosten van netuitbreiding worden uiteindelijk gedragen door de consument via de energierekening, een aspect dat volgens Rotmans onvoldoende wordt belicht.
Welke aanvullende maatregelen worden overwogen?
Naast netbewust bouwen introduceren de netbeheerders in 2029 tijdsafhankelijke tarieven. Deze tariefstructuur maakt het goedkoper om elektriciteit te verbruiken op momenten dat de netbelasting laag is, zoals 's nachts. Volgens adviesbureau Berenschot kan deze maatregel, mits effectief toegepast, ruimte creëren voor de bouw van 700.000 extra woningen.
Conclusie
De combinatie van netbewust bouwen, tijdsafhankelijke tarieven en gerichte netuitbreiding lijkt de meest realistische route om de energietransitie te faciliteren zonder onnodige kosten. De uitdaging ligt in de opschaling van bewezen concepten en de integratie hiervan in het nationale energiebeleid.