Kabinet houdt vast aan steun Tata Steel ondanks waarschuwingen subsidiefuik
Het kabinet blijft vasthouden aan de maatwerkafspraak met Tata Steel Nederland (TSN), ondanks herhaalde waarschuwingen van economen en ambtenaren over het risico van een subsidiefuik. Minister Stientje van Veldhoven (Klimaat en Groene Groei, D66) moet uiterlijk 30 september een definitief akkoord ondertekenen met het staalbedrijf in IJmuiden. De deadline staat in de intentieovereenkomst uit 2025 en kan alleen met wederzijds goedvinden worden verschoven.
Wat houdt de maatwerkafspraak met Tata Steel in?
De maatwerkafspraak moet leiden tot een significante vermindering van de CO2-uitstoot van TSN, de grootste broeikasgasfabriek van Nederland. Het doel is om in 2032 bijna de helft minder CO2 uit te stoten dan nu. Daarnaast moet de uitstoot van schadelijke stoffen omlaag om de gezondheidsrisico's voor omwonenden te verminderen. TSN en het Indiase moederconcern willen maximaal 4 miljard euro investeren in verduurzaming, onder voorwaarde dat het kabinet 2 miljard euro bijdraagt.
Waarom blijft het kabinet vasthouden aan steun?
Het overgrote deel van de Tweede Kamer wil de staalfabriek overeind houden vanwege het strategische belang van staalproductie voor Nederland en Europa. De EU wil minder afhankelijk worden van China en de VS voor cruciale grondstoffen. Voor linkse partijen als de SP en Pro weegt ook het werkgelegenheidsaspect zwaar. De vakbonden zijn fel tegenstander van sluiting, omdat daarbij tienduizend banen verloren gaan. Overigens schrapt TSN dit jaar al 1.225 banen om het bedrijf weer winstgevend te maken, na een verlies van ruim 750 miljoen euro in de afgelopen twee jaar.
Wat is het risico van een subsidiefuik?
Economen waarschuwen voor een scenario vergelijkbaar met Fokker en RSV, waarbij de overheid hoge bedragen in verlieslatende bedrijven stak die later alsnog ten onder gingen. Zij stellen dat TSN-werknemers in de huidige krappe arbeidsmarkt gemakkelijk ander werk kunnen vinden. Het grootste risico is dat TSN structureel afhankelijk blijft van staatssteun, omdat Europese staalfabrieken niet kunnen concurreren met goedkoop staal uit China. Een extra complicatie is dat TSN een dochter is van een Indiase multinational, waardoor het hoofdkantoor in Mumbai uiteindelijk beslist over de langetermijnbestaansrecht.
Welke juridische en financiële risico's spelen er?
Het financiële perspectief voor TSN wordt verder ondermijnd door een potentiële massaclaim van 1,4 miljard euro wegens gezondheidsschade bij omwonenden, strafrechtelijke vervolging wegens milieuovertredingen en de voorgenomen intrekking van vergunningen van twee kooksfabrieken. De rechtbank wees een kort geding van de stichting Gezondheid op 1 af, maar gaf de overheid wel duidelijke waarschuwingen mee. De rechter stelde dat de positieve gezondheidseffecten nog niet voldoende zeker zijn gesteld en dat het gevaar van de subsidiefuik een aspect is waarover men zich in de politieke besluitvorming nog maar eens goed moet beraden.
Wat is de positie van het kabinet?
De landsadvocaat maakte tijdens de rechtszitting duidelijk dat het kabinet wil doorgaan met de maatwerkafspraken. Volgens de regering zal TSN sneller verduurzamen met de afspraken dan zonder, wat ook de gezondheid van omwonenden ten goede komt. Het kabinet weegt daarbij het gezondheidsbelang, het economische belang, de werkgelegenheid en het belang van strategische autonomie.
Veelgestelde vragen
Wat is de deadline voor de maatwerkafspraak?
Minister Van Veldhoven moet uiterlijk 30 september haar handtekening zetten onder de verduurzamingsafspraken met Tata Steel Nederland.
Waarom waarschuwen economen voor een subsidiefuik?
Zij vrezen dat TSN structureel afhankelijk blijft van staatssteun, vergelijkbaar met eerdere gevallen zoals Fokker en RSV, en dat de overheid hoge bedragen in een verlieslatend bedrijf steekt.
Wat is de rol van het Indiase moederconcern?
Het hoofdkantoor in Mumbai beslist uiteindelijk over de langetermijnbestaansrecht van TSN, wat het risico voor de overheid vergroot.