Zeven Limburgse gemeenten betwisten kwalificatie 'weigergemeente'
Zeven Limburgse gemeenten staan onder verscherpt toezicht vanwege hun vermeende tekortschietende asielopvang, maar zij betwisten de kwalificatie 'weigergemeente'. De gemeenten wijzen op eerdere opvanginitiatieven, de huisvesting van Oekraïense ontheemden en statushouders, en locaties die wel zijn aangeboden maar niet geschikt bleken. Het ministerie van Asiel en Migratie houdt echter vast aan de wettelijke opdracht.
Welke gemeenten staan onder verscherpt toezicht?
Het betreft de gemeenten Beek, Beesel, Bergen, Brunssum, Gulpen-Wittem, Kerkrade en Voerendaal. De NOS heeft alle 42 Nederlandse gemeenten op de lijst van minister Bart van den Brink om een reactie gevraagd. Van de zeven Limburgse gemeenten reageerden Beek, Beesel, Brunssum en Voerendaal; Bergen, Gulpen-Wittem en Kerkrade lieten niet van zich horen.
Waarom voelen gemeenten zich miskend?
Beek erkent dat er binnen de eigen grenzen geen asielopvang is en dat de gemeente formeel niet aan haar taak voldoet. Toch plaatst de gemeente kanttekeningen bij het beeld dat zij opvang zou weigeren. Net buiten de gemeentegrens ligt het asielzoekerscentrum (azc) in Sweikhuizen, in de gemeente Beekdaelen, waar ongeveer 248 asielzoekers worden opgevangen. Het plan is om dit aantal uit te breiden naar circa 400, waarvoor ook ingrepen op het grondgebied van Beek nodig zijn. De gemeente zegt daaraan volledig mee te werken.
“De feitelijke werking van deze opvanglocatie is in belangrijke mate afhankelijk van de gemeente Beek. De enige toegangsweg naar het azc loopt via ons grondgebied en ook de dichtstbijzijnde voorzieningen, waaronder winkels, bevinden zich in Beek. Feitelijk is hier sprake van een gezamenlijke invulling van de opvangopgave in regionaal verband.”
Daarnaast wijst Beek op de opvang van Oekraïense vluchtelingen in het voormalig KPN-gebouw, met 525 plekken de grootste Oekraïneopvang van Limburg. Ook huisvest de gemeente statushouders.
Hoe onderbouwen andere gemeenten hun standpunt?
Beesel wil niet worden weggezet als een gemeente die opvang weigert. “Wij vinden de term 'weigergemeente' niet passend. De gemeente neemt haar verantwoordelijkheden serieus met betrekking tot de invulling van de opgave”, aldus de gemeente. Concrete plannen voor een eigen opvanglocatie zijn er nog niet, maar Beesel zegt met het Rijk, de provincie en andere gemeenten te zoeken naar een oplossing. De spreidingswet biedt ruimte voor regionale afspraken, waarbij gemeenten opgaven kunnen uitruilen aan de provinciale regietafel.
Voerendaal wijst op de tijdelijke crisisnoodopvang in Ubachsberg, die van januari 2024 tot juli 2025 plaats bood aan maximaal 250 mensen. Die opvang is inmiddels gesloten, waardoor de gemeente niet meer aan de wettelijke opgave voldoet. Sinds 7 juli staat Voerendaal onder actief toezicht. De gemeente werkt naar eigen zeggen aan een bredere aanpak voor de huisvesting van asielzoekers, statushouders, Oekraïense ontheemden en andere woningzoekenden.
Brunssum kon vanwege een lopende interne afstemming en de tijdelijke afwezigheid van de betrokken collega de vragen van de NOS niet beantwoorden. Burgemeester Wilma van der Rijt heeft eerder laten weten dat ook Brunssum zichzelf niet als weigergemeente ziet.
Welke rol speelt de provincie in dit geschil?
Gouverneur Emile Roemer heeft eerder in de L1-talkshow De Week Wel! de kant van de gemeenten gekozen. Hij stelt dat het ministerie te makkelijk concludeert dat gemeenten te weinig doen. In het geval van Bergen steunt hij burgemeester Michael Rauner, die drie keer een locatie heeft aangeboden die door het Centraal Orgaan Asielzoekers (COA) of de provincie is afgewezen. “Dan moet je geen brief sturen dat de gemeente niets doet. Dan denk ik, ministerie dit had u beter moeten voorbereiden.”
Waar ligt de kern van het conflict?
De kern van het geschil betreft de interpretatie van de wettelijke taak. Het ministerie beoordeelt uitsluitend of de opvangplekken uit het verdeelbesluit daadwerkelijk beschikbaar zijn; zolang dat niet het geval is, voldoet een gemeente niet aan haar taak. Gemeenten daarentegen pleiten voor een bredere weging, waarin ook eerdere inspanningen en regionale samenwerking worden meegenomen.
Het ministerie houdt de zeven Limburgse gemeenten vooralsnog aan hun opdracht. De gemeenten moeten daarom niet alleen aantonen wat zij reeds hebben gedaan, maar vooral hoe zij alsnog aan voldoende asielopvangplekken denken te komen.
Veelgestelde vragen over de Limburgse asielopvang
Wat houdt verscherpt toezicht in?
Verscherpt toezicht betekent dat een gemeente niet voldoet aan de wettelijke opgave voor asielopvang en onder actieve begeleiding van het ministerie staat om alsnog aan die opdracht te voldoen.
Kunnen gemeenten de opvangopgave regionaal verdelen?
Ja, de spreidingswet biedt gemeenten de mogelijkheid om aan de provinciale regietafel afspraken te maken en opgaven onderling uit te ruilen, mits de provinciale puzzel uiteindelijk klopt.
Waarom wijzen gemeenten de term 'weigergemeente' af?
Gemeenten stellen dat zij wel degelijk inspanningen leveren, zoals de opvang van Oekraïense ontheemden en statushouders, en dat zij locaties hebben aangeboden die door het COA of de provincie zijn afgewezen. Zij achten de term daarom niet representatief voor hun feitelijke bijdrage.