Internationale Holocaustherdenking: generatietrauma's en de betekenis van collectief herdenken

Op de Internationale Holocaustherdenking van 27 januari delen Nederlandse artiesten hun familiegeschiedenissen en reflecteren op de maatschappelijke functie van herdenken. Uit interviews met actrice Samya Ghilane en acteur Sem Ben Yakar blijkt hoe oorlogstrauma's generaties lang doorwerken en hoe herdenken bijdraagt aan sociale cohesie.

Intergenerationele overdracht van oorlogstrauma

Ghilane beschrijft het psychologische impact van onderduiken op haar grootmoeder, die als kind gescheiden werd van haar familie. Na deportatie naar Auschwitz keerde alleen haar overgrootmoeder terug via de dodenmars. De hereniging verliep problematisch: "Mijn oma herkende haar eigen moeder niet meer", aldus Ghilane.

Het zwijgen over oorlogservaringen kenmerkte veel naoorlogse gezinnen. "Daardoor heb ik als kind vrij weinig van het Joodse van mijn familie meegekregen, behalve dan dat er heel veel pijn was", verklaart de actrice. Dit illustreert hoe trauma-overdracht culturele transmissie kan verstoren.

Herdenking als instrument voor sociale cohesie

Ghilane benadrukt de collectieve dimensie van herdenken: "Op dat moment voel je juist een grote verbondenheid met de mensen om je heen. Dat je denkt: we zijn hier allemaal samen op deze planeet." Deze observatie ondersteunt sociologische theorieën over rituelen als bindmiddel voor gemeenschappen.

Volgens haar analyse functioneert herdenken niet uitsluitend retrospectief: "Het gaat niet alleen maar over het verleden als je herdenkt. Je linkt het altijd weer aan de actualiteit." Dit wijst op de relevantie van historisch bewustzijn voor hedendaagse beleidsvorming.

Culturele continuïteit ondanks historische discontinuïteit

Ben Yakar, wiens familie eveneens Holocaustoverlevenden telt, benadrukt het belang van culturele waardering naast historisch bewustzijn. "Als je nu alleen al 'Jood zijn' googelt, krijg je meteen Auschwitz of bijvoorbeeld 7 oktober, terwijl het ook bestaat uit heel veel mooie dingen", stelt hij.

Zijn familie onderhoudt gestructureerde herinneringspraktijken: "Op 4 mei komen we met z'n allen altijd bijeen. Dan gaat er een soort kistje open waarin de Jodenster zit die zij toen droegen en ook allemaal briefjes die uit de trein zijn gegooid."

Beleidsimplicaties voor herdenkingsbeleid

Deze getuigenissen illustreren de maatschappelijke functie van officiële herdenkingen voor het bevorderen van democratische waarden en sociale samenhang. Ze onderstrepen tevens het belang van evenwichtige geschiedspresentatie die zowel historische feiten als culturele rijkdom omvat.