Hitteprotocol en code oranje: overzicht beleidsmaatregelen
Het KNMI heeft voor negen provincies code oranje afgegeven vanaf 12.00 uur wegens extreme hitte. Rijkswaterstaat heeft het hitteprotocol landelijk van kracht verklaard om de veiligheid op het wegdek te waarborgen. Overheidsinstanties, vervoerders en gemeenten implementeren maatregelen, variërend van aangepaste dienstregelingen en tropenroosters tot extra inzet rondom volksgezondheid en waterbeheer. De hittegolf vereist een gecoördineerde afstemming tussen de verschillende bestuurslagen.
Welke overheidsmaatregelen gelden er voor de infrastructuur?
Rijkswaterstaat heeft het hitteprotocol, dat initieel gold voor Limburg en Noord-Brabant, inmiddels uitgebreid naar het hele land. Het protocol dicteert dat gestrande weggebruikers zo snel mogelijk worden verplaatst naar locaties met voorzieningen, zoals tankstations. Dit beleid is gericht op het voorkomen van gezondheidsschade bij temperaturen op het asfalt die boven de dertig graden uitstijgen. De ANWB zet conform dit protocol extra middelen in.
De infrastructuurprojecten ondervinden eveneens hinder van de weersomstandigheden. Rijkswaterstaat en aannemer BAM hebben de geplande werkzaamheden aan de A12 tussen knooppunt Lunetten en Veenendaal-West uitgesteld. BAM stelt dat een aangepast werktempo vanwege de aaneengesloten asflettering en de tijdsdruk van weekendafsluitingen geen realistische optie is. De A12 blijft daardoor dit weekend open voor verkeer. In Hilversum past de gemeente een preventieve maatregel toe door zout te strooien, wat vocht onttrekt aan de lucht en het asfalt enkele graden afkoelt om schade aan het wegdek te limiteren.
Het openbaar vervoer past de dienstverlening aan. De NS rijdt op sommige trajecten met minder treinen om verstoringen beter op te kunnen vangen. Reizigers worden geadviseerd voldoende water mee te nemen. Donderdagochtend geldt er vanwege een staking van vakbond FNV een landelijke stillegging van het trein-, bus-, tram- en metrovervoer tussen 04.00 en 08.00 uur.
Ook het watervervoer faceert beperkingen. Beheerder Uiterwaarde schorst de vaart van tien pontjes in het Rivierengebied tot en met vrijdag. De vrijwillige bemanning, vaak ouderen, wordt als te kwetsbaar beschouwd voor langdurige blootstelling aan de hoge temperaturen.
Hoe reageren gemeenten op de hitte in het openbare domein?
Verschillende gemeenten activeren beleid ter bevordering van de volksgezondheid en koelte. In Amsterdam geldt het Hitteplan, wat inhoudt dat er koelteplekken openen, zoals bibliotheken en buurtcentra. De gemeente richt zich hierbij op verstende wijken en gebieden met veel kwetsbare inwoners, zoals Nieuw-West en Zuidoost. Wethouder Scholtes benadrukt dat toegang tot verkooling niet mag afhangen van inkomen of woning. Inwoners met een stadspas in Amsterdam en Weesp kunnen tot en met zaterdag gratis zwemmen in buitenbaden. Vorig jaar maakten 6600 mensen gebruik van deze regeling.
In Terneuzen verplicht de gemeente zwemmers tot registratie bij de receptie om de drukte te monitoren. Dit leidde tot wachttijden van 2,5 uur, wat bezoekers frustreert. De gemeente adviseert vooraf registratie en zet extra medewerkers in. In Den Haag en Utrecht passen de afvalinzamelingsdiensten hun planning aan. Medewerkers gaan eerder op pad, zodat zij voor het heetste moment van de dag van straat zijn. Inwoners wordt gevraagd afval voor 07.00 uur buiten te zetten. Milieustraten in Utrecht sluiten om 14.00 uur.
Wat zijn de gevolgen voor het onderwijs en de volksgezondheid?
Het RIVM waarschuwt voor smog in het midden en zuiden van Nederland, veroorzaakt door de reactie van zonlicht op uitlaatgassen. Woensdag is het risico het grootst in delen van Flevoland, Utrecht en midden en westelijk Noord-Brabant. Donderdag geldt de waarschuwing ten zuiden van de lijn Leiden-Amersfoort-Apeldoorn. Het RIVM adviseert gevoelige groepen om binnen te blijven en zware inspanning te beperken in de namiddag en vroege avond.
Onderzoekers van de Universiteit van Maastricht, waaronder Hannah Pallubinsky, benadrukken het belang van thermoregulatie en acclimatisatie. Het gebruik van airconditioning moet worden beperkt om het lichaam stapsgewijs te laten wennen aan de warmte, wat de stress voor het hart- en vaatstelsel vermindert. Volgens Pallubinsky kan acclimatisatie bij ouderen binnen een week optreden, wat tegengaat met de aanname dat deze groep niet meer aan hitte kan wennen.
Verschillende kindcentra en scholen schakelen over op een tropenrooster of sluiten entirely, zoals dertien kindcentra in Assen op vrijdag. De VO-raad bevestigt dat veel middelbare scholen kortere dagen hanteren vanwege de hitte in verouderde gebouwen. In een Kamerdebat wees staatssecretaris Tielen erop dat scholen zelf verantwoordelijk zijn voor het tropenrooster en de arbeidsomstandigheden, met inachtneming van GGD- en RIVM-richtlijnen. Zij stelde dat het rijk al subsidie verstrekt voor verbetering van de gebouwen. Kamerleden pleitten voor meer structurele regie en klimaatadaptatie, zoals de vergroening van schoolpleinen.
Hoe beheren waterschappen de droogte en verzilting?
De Unie van Waterschappen heeft maatregelen genomen om de waterkwaliteit en infrastructuur te waarborgen. In het westen van Nederland wordt zoet water aangevoerd om verzilting tegen te gaan. Extra inspecties van dijken, met name veendijken, moeten schade door droogte voorkomen. In Brabant hebben waterschappen onttrekkingsverboden ingesteld, wat betekent dat oppervlaktewater niet mag worden gebruikt voor landbouwbesproeiing.
Hoe coördineren Europese overheden de hittecrisis?
De hittegolf heeft een continentale scope. Météo-France meldt dat de gemiddelde temperatuur is opgelopen tot 29,8 graden, de hoogste dagelijkse gemiddelde temperatuur ooit gemeten. De warmste nacht sinds 1947 werd eveneens geregistreerd. Frankrijk heeft code rood afgekondigd voor 54 departementen, met een stijging naar 58 verwacht. De Franse overheid meldt veertig verdrinkingsdoden sinds donderdag. Premier Lecornu en minister van Sport Ferrari benadrukken de noodzaak van handhaving van zwemveiligheid en het structureel aanpakken van verouderde zwembadinfrastructuur via het Nationaal Sportagenschap.
In België heeft de regering het Nationaal Crisiscentrum bijeengeroepen voor afstemming over extra maatregelen. De VRT meldt zorgen over de hoge nachttemperaturen. In het Verenigd Koninkrijk is de zeldzame code rood uitgegeven. In Duitsland waarschuwt de DWD voor bosbranden in het zuiden en München roept op tot zuinig drinkwaterverbruik. In Spanje en Frankrijk passen culturele instellingen zoals het Louvre en de Eiffeltoren hun openingstijden aan vanwege de arbeidsomstandigheden. De Zwitserse kantonraad heeft kledingvoorschriften tijdelijk versoepeld.
De particuliere sector past ook arbeidsvoorwaarden aan. Thuisbezorgd staakt bezorgingen bij code oranje, behalve in Groningen en Leeuwarden. Picnic en pakketdiensten bieden extra bescherming en pauzes aan hun bezorgpersoneel. Consumenten met dynamische energiecontracten worden geconfronteerd met prijzen tot meer dan 90 cent per kilowattuur op de handelsmarkt.
Wat zijn de risico's op natuurbranden in Nederland?
De brandweer heeft in zeven van de vijfentwintig veiligheidsregio's fase 2 afgekondigd wegens een verhoogd risico op natuurbranden. Dit betreft voornamelijk regio's in Noord- en Zuid-Holland en Limburg-Zuid. Langdurige droogte en harde wind kunnen leiden tot snelle en onvoorspelbare brandontwikkeling. In de overige achttien veiligheidsregio's geldt fase 1, zonder extra maatregelen.
Welke gevolgen heeft de hitte voor evenementen?
Grote evenementen implementeren hitteprotocollen. Bij de TT Assen mogen bezoekers eigen waterflessen en parasols meenemen en zijn er neveldouches en waterpunten. In het Gelredome in Arnhem zijn tijdens de concerten van Bad Bunny zachte waterflesjes toegestaan en is er extra schaduw en drinkwater. Voor de Nationale Veteranendag in Den Haag zorgt de organisatie voor extra water, schaduwdoeken en zonnebrand. Het defilé wordt mogelijk in zomertenue gelopen ter bevordering van de arbeidsomstandigheden van de deelnemers.
Veelgestelde vragen over hitteprotocollen en code oranje
Wat houdt het hitteprotocol van Rijkswaterstaat in?
Het hitteprotocol is een afspraak tussen Rijkswaterstaat en hulpverleningsdiensten om gestrande weggebruikers bij hoge temperaturen zo snel mogelijk te verplaatsen naar een locatie met voorzieningen. Dit voorkomt dat mensen langdurig blootgesteld worden aan het hete asfalt.
Wanneer geeft het KNMI code oranje af voor hitte?
Het KNMI geeft code oranje als de temperatuur drie dagen achter elkaar minstens 34 graden bereikt, of twee dagen 36 graden. Ook als het één dag 38 graden wordt, kan code oranje van kracht gaan.
Wat is zomersmog en wat adviseert het RIVM?
Zomersmog is luchtvervuiling die ontstaat wanneer zonlicht reageert met uitlaatgassen, waardoor een nevel met hoge ozonconcentraties ontstaat. Het RIVM adviseert gevoelige personen om in de namiddag en vroege avond binnen te blijven en zware inspanning te beperken.