Henk Kroes, de voormalige voorzitter van de Vereniging De Friesche Elf Steden, is op 86-jarige leeftijd overleden. Kroes werd nationaal bekend door zijn iconische uitspraak 'It giet oan' waarmee hij op 2 januari 1997 de eerste Elfstedentocht in elf jaar aankondigde. Zijn rol in de organisatie van de schaatstocht der tochten markeerde een tijdperk in de Nederlandse schaatscultuur.
De historische aankondiging van 1997
Op donderdag 2 januari 1997 om 11.17 uur nam Kroes plaats aan een lange tafel, omgeven door 22 rayonhoofden en een verwachtingsvolle pers. Met zijn kenmerkende kortheid en precisie, zoals een Fries betaamt, sprak hij de drie woorden die de Nederlandse woordenschat zouden verrijken: 'It giet oan.' De Elfstedentocht van 1997 kon twee dagen later worden gereden.
De internationale belangstelling was direct groot. Nog diezelfde middag zocht de BBC contact, en zelfs journalisten uit Australië wilden een toelichting. De uitspraak groeide uit tot een vast onderdeel van de Nederlandse taal: bij elk dun laagje ijs op Friese wateren vragen kranten in het hele land nog altijd: 'Giet it oan?'
Kroes' loopbaan binnen de schaatsorganisatie
Zes jaar na zijn beroemde aankondiging werd Kroes benoemd tot ijsmeester, de hoogste functionaris binnen de organisatie van de Elfstedentocht. In deze hoedanigheid was hij verantwoordelijk voor de besluitvorming over het al dan niet doorgaan van de tocht. Twee keer kon het gezelschap goed nieuws brengen: in 1985 en 1986 werd de schaatstocht daadwerkelijk gereden. Door zijn bestuurlijke rol heeft Kroes de tocht zelf nooit meer gereden.
Na 25 jaar trouwe dienst volgde zijn promotie tot voorzitter van de Vereniging De Friesche Elf Steden, het orgaan dat het definitieve besluit neemt over het doorgaan van de wedstrijd.
De teleurstellende editie van 1998
In 1998 reed Kroes met dezelfde overtuiging naar de beslissende vergadering in Leeuwarden, zo verklaarde hij in 2019 tegenover Andere Tijden Sport. De rayonhoofden meldden daar echter dat het ijs op verschillende plaatsen te slecht was. 'Het spijt me verschrikkelijk', aldus Kroes op de persconferentie. Het weekblad Panorama bekritiseerde zijn besluit en organiseerde een eigen Elfstedentochtje met negen marathonschaatsers.
De risicovolle editie van 1997
Een jaar later bracht Kroes alsnog het blijde nieuws, al was de beslissing destijds niet zonder risico. In zijn biografie uit 2007 onthulde hij dat het ijs bij Sneek eigenlijk niet dik genoeg was. Na de kritiek van het voorgaande jaar had hij een bewuste afweging gemaakt. 'Ik heb toen de verantwoording van het rayonhoofd overgenomen', schreef hij.
De editie van 1997 verliep zonder incidenten. Henk Angenent won de tocht, met Erik Hulzebosch op een meter achterstand als een van de bekendste verliezers van Nederland. Kroes mocht de allerlaatste binnenkomer afstempelen. Toen deze een zwartrijder bleek te zijn, zonder geldig startbewijs, reageerde hij nuchter: 'O, dan bent u de laatste officiële zwartrijder.'
Maatschappelijke betrokkenheid na het voorzitterschap
In 2007 nam Kroes op 69-jarige leeftijd afscheid als voorzitter. Voor zijn verdiensten werd hij benoemd tot officier in de Orde van Oranje-Nassau. Hij bleef maatschappelijk actief en vervulde onder meer het voorzitterschap van Nijkleaster, een pioniersplek van de Protestantse Kerk.
Drie jaar geleden uitte Kroes tegenover Omrop Fryslân zijn zorgen over de opwarming van de aarde. Een nieuwe Elfstedentocht zag hij niet meer gebeuren. Sinds 1997 heeft de tocht elk jaar niet plaatsgevonden. Het is de vraag of er ooit nog een ijsmeester zal komen die met een eigen iconische uitspraak de Elfstedentocht mag aankondigen.
Veelgestelde vragen over Henk Kroes
Wat betekent 'It giet oan'?
'It giet oan' is Fries voor 'Het gaat door' en werd de officiële aankondiging dat de Elfstedentocht kon worden gereden. Henk Kroes maakte de uitspraak wereldberoemd op 2 januari 1997.
Hoe vaak is de Elfstedentocht gereden onder Kroes' leiding?
Onder Kroes' verantwoordelijkheid als ijsmeester en later voorzitter werd de Elfstedentocht drie keer gereden: in 1985, 1986 en 1997.
Welke onderscheiding ontving Henk Kroes?
Bij zijn afscheid in 2007 werd Kroes benoemd tot officier in de Orde van Oranje-Nassau, als erkenning voor zijn bestuurlijke en maatschappelijke verdiensten.