Nederlandse overheid afhankelijk van Amerikaanse cloudservices

Een uitgebreid onderzoek van de NOS toont aan dat de Nederlandse publieke sector in hoge mate afhankelijk is van Amerikaanse cloudinfrastructuur. Van de 16.500 onderzochte domeinnamen van overheidsinstellingen, zorginstellingen, onderwijsinstellingen en vitale bedrijven is 67 procent gekoppeld aan minimaal één Amerikaanse clouddienst.

Microsoft domineert Nederlandse publieke sector

Het marktaandeel van Microsoft bedraagt 49 procent onder de onderzochte domeinnamen. Deze concentratie strekt zich uit over kritieke sectoren: 29 van de circa 70 ziekenhuizen met patiëntenportalen maken gebruik van Amerikaanse cloudservices, waarbij 28 gevallen gekoppeld zijn aan Microsoft-servers.

Ook de Belastingdienst heeft in oktober aangekondigd de e-mailcommunicatie naar Microsoft te verplaatsen. Eerder maakten de Eerste Kamer, Tweede Kamer, Autoriteit Financiële Markten en Nederlandse Zorgautoriteit deze overgang al.

Juridische implicaties Amerikaanse wetgeving

Hoewel data vaak in Europa worden opgeslagen, biedt dit geen volledige bescherming tegen Amerikaanse inlichtingen- en opsporingsdiensten. Amerikaanse wetgeving verleent deze diensten toegang tot data, ook wanneer deze buiten de VS zijn opgeslagen.

Microsoft rapporteerde dat Amerikaanse autoriteiten in de tweede helft van 2024 in 57 gevallen toegang vroegen tot data die buiten de VS waren opgeslagen, waarvan vijf gevallen bedrijven betroffen. Het bedrijf benadrukt dat dit alleen mogelijk is onder "uitzonderlijke omstandigheden bij vermoeden van ernstige misdrijven".

Geopolitieke risico's en strategische autonomie

De huidige geopolitieke situatie heeft nieuwe dimensies toegevoegd aan deze afhankelijkheid. Potentiële sancties zouden Amerikaanse techbedrijven kunnen dwingen diensten aan Nederlandse klanten te staken, zoals eerder gebeurde bij het Internationaal Strafhof in Den Haag.

Internetexpert Bert Hubert wijst erop dat afgeschreven ICT-systemen systematisch worden vervangen door Amerikaanse clouddiensten, ook wanneer lokale alternatieven beschikbaar zijn. Deze trend heeft zich de afgelopen vijf jaar versneld.

Politieke reacties en toekomstige strategie

Tweede Kamerlid Barbara Kathmann (GroenLinks-PvdA) pleit voor vermindering van de digitale afhankelijkheid van de Verenigde Staten. De Tweede Kamer heeft recent de overname van het Nederlandse techbedrijf Solvinity door een Amerikaanse concurrent onder de loep genomen.

De discussie over digitale autonomie krijgt nieuwe urgentie in het licht van recente ontwikkelingen in de transatlantische betrekkingen. Experts benadrukken de noodzaak van een coherente strategie voor digitale soevereiniteit binnen de Nederlandse overheid.